شهدای دوران مبارزات انقلاب اسلامی شهرستان خمینی شهر

نقل از کتاب راویان ماربین جلد پنجم، نگارش محمدعلی شاهین

راویان: سید‏حسین شبیری، یداله آقابایی، حسین فحاری، بعضی از اعضای خانواده ‏های شهدا

محورهای گفتگو: شهدای دوران انقلاب اسلا‏می و چگونگی شهادت آنها

اشاره : در اوج مبارزات مردم با سلطه دیکتاتوری بر کشور تعدادی از معترضین با شلیک مستقیم گلوله به شهادت رسیدند. متن تنظیمی با استفاده از اظهارات شاهدان و اسناد منتشر شده، کوششی برای ثبت این بخش از تاریخ شهر ‏می‏باشد.

* در مجموع چند نفر از اهالی در جریان حوادث مختلف به شهادت رسیدند؟

10 نفر، سه نفر از محله خوزان، سه نقر از محله ورنوسفادران، سه نفر از محله فروشان و یک نفر از کوشک در جریان تظاهرات و درگیریهای نقاط مختلف درون شهر و نیز اصفهان و هنگام تعقیب و گریز گلوله به آنها اصابت کرد و به شهادت رسیدند. به غیر از این ده نفر چهار نفر با اصالت همایونشهری در حوادث این دوران از جمله دو نفر به نامهای محمدرضا ولی یاری و عبدالرضا ایاری در مرداد 1356. در جریان سوختن سینما رکس جان خود را از دست دادند.

* ده نفری که در جریان اعتراضات به شهادت رسیدند مربوط به چه سالی است؟

سال 1357 و ماه‏های آبان و آذر، یعنی در اوج مبارزات و دوران حکومت نظامی.

* پیش از این سال آیا اشخاصی در جریان عملیات چریکی از آبادیهای ماربین در راه تحقق حکومت اسلا‏می‏ به شهادت رسیدند؟

بله از دهنو چهار نفر به شهادت رسیده بودند.

* آنها سازمانی وابسته بودند؟

این افراد عضو گروه اسلامی، انقلابی مهدویون بودند. در ابتدا تشکیل گروه، اعضای مهدویون همکاری بسیار نزدیکی با سازمان مجاهدین خلق( منافقین) داشتند. تشکیل این گروه مذهبی واکنش و اعتراضی به تغییر ایدئولوژیک و خط مشی مجاهدین [منافقین] بود. سازمان توسط دو برادر به نام‏های محمد و مهدی شاه‏ کر‏می شکل گرفت. بعضی از مبانی فکری بنیانگذاران این گروه، اعتقاد به مکتب اسلام بدون اعمال نظرهای مکاتب دیگر، مخالفت با مارکسیسم و مکتب‏های مخالف با اسلام، معتقد بودن به روحانیت مبارز، اعتقاد به مبارزه مسلحانه بود.

* اعضای گروه مهدویون اهل دهنو چه کسانی بودند؟

ابراهیم جعفریان و همسرش طیبه واعظی و مرتضی واعظی و همسرش فاطمه جعفریان. ابراهیم جعفریان و همسرش در زندان‏های ساواک زیر شکنجه به شهادت رسیدند و مرتضی واعظی و همسرش در حمله ساواک به خانه تیمی‏ آنها در سال 1356 شهید شدند.

* برگردیم به شهدای اعتراضات سال 1357، اولین این شهدا چه کسی بود؟

اولین مبارز شهر ما که در جریان این اعتراضات شهید شد، سیدمحمود ابطحی بود. وی در تاریخ 28 آبان 1357 به شهادت رسید.

* شهید ابطحی چند سال داشت و چه کاره بود؟

سید‏محمود متولد اردیبهشت ۱۳۳۹ بود و در زمان شهادت جوانی 18 ساله بود. وی در رشته فیزیوتراپی دانشگاه اصفهان مشغول تحصیل بود. سیدمحمود ابطحی از مخالفان رژیم شاهنشاهی و طرفدار نهضت اسلا‏می‏ بود و در تما‏می تظاهرات اصفهان و همایونشهر حضور فعال داشت.

* جریان شهادت سیدمحمود ابطحی چگونه بود؟

وی روز 28 آبان 1357 مصادف با 18 ذی‌الحجه 1398 به مسجد مصلی اصفهان رفت تا در نماز عید غدیر به امامت آیت‌الله طاهری شرکت کند. با دخالت مأموران نظامی، درگیری میان نمازگزاران و آنها شروع شد و در تیراندازی مأمورین، سید محمود ابطحی هدف دو گلوله قرار گرفت. گلوله نخست از روی ساعت مچی عبور کرده و به پهلوی چپش وارد شده و گلوله دوم نیز به شکم او اصابت کرد. او با این وضعیت از مسجد متواری شد. نیروهای رژیم وی را تعقیب کردند و سرانجام در بن‌بستی او را به رگبار گلوله بستند. سید محمود به بیمارستان هزار تخت‌خوابی(دکتر شریعتی) منتقل شد اما به وی رسیدگی نشد و به شهادت رسید.

* ظاهرا در همین روز فرد دیگری در همایونشهر به شهادت رسید؟

بله مصطفی رجایی

* چگونه؟

با انتشار اخبار و حوادث صبح در اصفهان و شهادت سیدمحمود ابطحی، عصر همان روز نیروهای انقلابی از همه محله‌ها در مسجد ولی‌عصر(عج) خوزان تجمع نموده و سپس به سمت مسجد جامع، مسجد ملامحسن و درب محکمه راهپیمایی کردند. در خیابان شریعتی جنوبی فعلی مأمورین حکومت ‌نظا‏می به سمت تظاهر کنندگان تیراندازی کردند. مصطفی که 22 سال سن داشت، هدف گلوله قرارگرفت و به شهادت رسید.

* بقیه شهدا در چه حوادثی به شهادت رسیدند؟

تعدادی از این افراد در ماه محرم به شهادت رسیدند .در شب سوم محرم محمدعلی جلالي به شهادت رسید. شام عاشورای سال 1357 همزمان با برگزاری مراسم در شهرهای اصفهان و نجف‌آباد، مجسمه شاه از میدان‌های اصلی شهر به پایین کشیده شد. در همایون‏شهر نیز مجسمة شاه در میدان امام فعلی توسط مردم به زیر کشیده شد. پس ‌از آن رضا ناجی، فرمانده حکومت ‌نظامی استان اصفهان، سخنرانی تهدیدآمیز تندی کرد که از طریق تلویزیون پخش شد. روز يازدهم محرم، مردم در خيابان شريعتي فعلی مشغول عزاداری بودند و شعارهای ازجمله: «پرچم نهضت به کف ماست/ ایمان شرف ماست» سر می‌دادند؛ مأموران تحت تأثیر سخنرانی تحریک آمیز ناجی، به طرف مردم تیراندازی مستقیم کردند. ابوالقاسم عمومي از عزادارانی بود که در جریان این حمله نیروهای نظامی به شهادت رسید.

‏* می‏شود در تاریخ مبارزات روزی که خشن‏ ترین برخوردهای را مامورین حکومت نظا‏می با مردم همایونشهر داشتند را مشخص کرد؟

روز 2 آذر سال 1357 که مصادف با روز یازدهم محرم بود  تظاهرات عظیمی در همایونشهر برگزار گردید، در آن روز عوامل رژیم پهلوی مردم را به رگبار گلوله بستند که تعدادی مجروح و عده‏ای به شهادت رسیدند. از جمله شهید ناصر یحیایی بر اثر اصابت مستقیم گلوله به شهادت رسید.

* این حوادث واکنشی در سطح کشور نداشت؟

نماینده وقت همایونشهر پس از شهادت تعدادی از معترضین، درنطق خود در مجلس به موضوع اعتراص و خواستار رسیدگی شد. با باز شدن نسبی فضای مطبوعات یکی از روزنامه‏های بزرگ و رسمی‏ کشور خبری از شهدای این دوران را منتشر کرد.

* کدام روزنامه و چه تاریخی؟

روزنامه کیهان در تاریخ سه شنبه 19 دی 1357 مطابق با 19 صفر خبری تحت عنوان همایونشهر صدها شهید و زخمی ‏داشت، منتشر کرد در این خبر آمده است: همایونشهر طی دو ماه برقراری دولت حکومت نظامیان صدها شهید و زخمی داد. در ادامه خبر آمده است: همایونشهر که به تازگی از سوی مردم به خمینی‏شهر تغییر نام یافته متجاوز از دوماه است که در تعطیل عمو‏می ‏می‏باشد. طی این مدت تظاهرات بی سابقه‏ای در این شهر برپا شد. حاصل این تظاهرات تاکنون ده‏ها شهید است که تا کنون هویت 11 تن از آنان مشخص شده و صدها مجروح نیز در بیمارستان و منازل بستری شده‏اند.

* اسا‏می این افراد را روزنامه مذکور عنوان نکرده است؟

چرا در انتهای خبر نوشته است: اسا‏می‏ شهیدان تظاهرات اخیر این شهر به ترتیب زیر است:

محمدرضا صمدی، سید محمود ابطحی، مصطفی رجایی، محمدعلی جلالی، غلامرضا کوهی، عباس نوری،ابوالقاسم عمومی،ناصر یحیایی، مجید عرب، محمدصادق گیوه چیان و محسن عباسیان.البته اسامی دقیق نیست.

* منابع رسمی بعد انقلاب اسا‏می را منتشر نکرده ‏اند؟

چرا وعبارتند از: سید‏محمود ابطحی مصطفی رجایی، محمد‏علی جلالی، ابوالقاسم عمو‏می‏ خوزانی، عباسعلی نوری، محمد کاظم عرب، محمد صادق حقانیت، ناصر یحیایی فروشانی، علی فرهادی، غلامرضا کوهی که البته آمار و اسامی صحیح همین است.

* این حوادث مجروح هم داشت؟

بله محله ‏های مختلف شهر مجروح و زحمی زیاد داشت. مثلا فردی به نام مصطفي مصطفوي تیری به پایش اصابت کرد که بر اثر جراحت شدید و تاخیر در رسیدگی و درمان به ‌موقع، مجبور به قطع آن از بالای زانو شدند. فرد دیگری به نام رضا سرخي براثر اصابت تیر به لگنش آسيب شديدي ديد.

* افرادی که در این تظاهرات تیر می‏خوردند، چه وضعیتی پیدا می‏کردند؟

معمولا توسط بقیه معترضین از صحنه خارج می‏شدند تا مخفیانه درمان شوند و به دست نیروهای رژیم نیفتند. سید حسین شبیری یکی از راویان نقل می‏کند در یکی از تظاهرات یکی از معترضین تیر خورد. او را از صحنه خارج کردیم و برای درمان به اصفهان با ماشین بردیم. در برگشت سرچهار راه وفایی یکی از نیروهای شهربانی ما را دستگیر کرد و به کلانتری 4 برد و کتک مفصلی خوردیم و نهایتا با وساطت یک آشنا رها شدیم.

* وقتی یکی از مبارزان به شهادت می رسید واکنش مردم چه بود؟

معمولا به خشم می‏آمدند و تعداد بیشتری در کوچه و خیابانها حضور می‏یافتند.

* نقل قولی در این خصوض وجود دارد؟

مثلا شهید رمضانعلی حاج‏ حیدری که در صحنه شهادت شهید عرب حضور داشته می‏گوید: «... فریاد زدم که مجید را کشتند و مردم که در خانه‏ها و حسینیه(باولگان) پناه گرفته بودند با فریاد الله اکبر به کوچه ریختند و نیروهای نظامی را وادار به عقب نشینی کردند. پیکر غرق در خون را از پشت بام به پایین منتقل کردند و با توجه به شرایط موجود. آقایان میرزا محمود حاج حیدری و علی حاج‏هاشمی پس از انتقال شهید به امامزاده سید ابراهیم، مخفیانه او را غسل داده وکفن کردند و به خاک سپردند و آثار قبر او را هم مخفی نمودند.

* برای این شهدا مراسم ختم هم برگزار می‏شد؟

در اکثر مواقع مأموران حکومت نظامی، اعضای خانواده شهید را بازداشت می‏کردند تا مانع برگزاری مراسم بزرگداشت و ترحیم شهید شوند. ولی بهرحال مردم بدون توجّه به ممنوعیت و محدودیت ایجاد شده توسط مأموران سعی می‏کردند بهر شکل ممکن مراسم بزرگداشت شهید را برگزار نمایند.

سیدمحمود ابطحی

اولین شهید خمینی‌شهر در جریان انقلاب

ولادت : اردیبهشت ۱۳۳۹

شهادت: 28 آبان 1357 مصادف با عید سعید غدیرخم

محل شهادت: اصفهان مسجد مصلا

آرامگاه: درب سيد فروشان

 مصطفی رجایی
تولد: 15 شهریور 1335
شغل: کارگر
شهادت: 28 آبان 1357 مصادف با روز عید غدیر 1398، در تظاهرات از مسجد ولی عصر خوزان به طرف مسجد جامع و مسجد ملا محسن و درب محکمه.
عباسعلی نوری
شهادت: 15 آذر 1357 ( ششم محرم 1366)
غلامرضا کوهی ورنوسفادرانی
تولد: 19 آذر 1334
نام والدین: قدمعلی و خانم‌بیگم
شغل: موزائیک ساز
شهادت: همایونشهر، خیابان شریعتی، 25 آذر 1357 بر اثر اصابت گلوله
تاریخ شهادت: 15 آذر 1357 ( ششم محرم 1366)
محمدعلی جلالی
تولد: 21 بهمن 1337
نام والدین: رمضان و صديقه
شغل: کارگر
شهادت: همایونشهر، شانزدهم آذر 1357 بر اثر اصابت گلوله
مدفن: گلزار شهدای باجی
ناصر یحیایی فروشانی
تاریخ تولد: 5 خرداد 1338
نام والدین: عبدالله، و نصرت
تاریخ شهادت: 20 آذر 1357
محل شهادت: همایونشهر، در تظاهرات عظیم یازدهم محرم، در آن روز خونین مزدوران رژیم پهلوی مردم شهر را به رگبار گلوله بستند که تعدادی مجروح و عده‏ا‏ی از جمله شهید ناصر یحیایی با اصابت گلوله مستقیم به شهادت رسید.
مدفن: آرامستان درب سید.
محمد کاظم عرب ‌ورنوسفادرانی
تولد: 2 اسفند 1337
نام والدین:
تاریخ شهادت: 22 آذر1357(دوازدهم محرم 1399)
محل شهادت: همایونشهر، روز دوازدهم ماه محرم مصادف با سوم امام حسین (ع)، در حمله ماموران به محله ورنوسفادران و چهارشنبه بازار
علی فرهادی
تولد: یکم آذر 1333
نام والدین: حسن و صغرا
شغل: تعمیرکار خودرو
شهادت: همایونشهر، خیابان شریعتی، 22 آذر 1357 بر اثر اصابت گلوله
مدفن: تکیه درب کوشک
محمد صادق حقانیت ورنوسفادرانی
تولد سوم خرداد1330
نام والدین: علی و جواهر
شغل: کفاش
تاریخ شهادت: 25 آذر 1357
ابوالقاسم عمومی خوزانی
تولد: یکم فروردین 1333
نام والدین: رحیم و زبیده
شغل: بنا
شهادت: همایونشهر، خیابان شریعتی، 25 آذر 1357 بر اثر اصابت گلوله
مدفن: گلزار شهدای باجی