نقل از کتاب مروری بر تاریخ سده و همایونشهر، محمدعلی شاهین
یکی از اهداف تشکیل بلدیه ها حل معضلات بهداشتی شهرها بود. پس از تشکیل این نهاد در سده، نداشتن بیمارستان، بیماریهای ساری(واگیردار)، مانند کچلی و اسهال، آلودگی آبها، بهداشتی نبودن حمامها، بیماریهای مشترک دام و انسان به دلیل همجواری، آلودگی ناشی از فعالیت دباغ ها و زهتابها از مشکلات و تهدید کنندههای سلامت مردم منطقه بودند. در این دوران بلدیه و صحیه وظیفه امور بهداشتی یا همان صحیه مردم و شهر را به عهده داشته اند، اداره صحیه در سده در نیمه اول همین دهه دایر میشود که به آن جداگانه پرداخته میشود. ولی بلدیه در جهت حل مشکلات بهداشتی، اهدافی را پیگیری و برخی از آنها را عملیاتی میکند. این افدامات عبارتند از:
تاسیس صحیه بلدیه:
یکی از اقدامات بلدیه گشایش، مرکزی با عنوان صحیه( بهداری) بلدیه و استخدام پزشکی با عنوان پزشک بلدی بود. این مرکز به امور درمانی و بهداشتی و همچنین زدن واکسن میپرداخت. در گزارشهای بلدیه اقدامات این مرکز مرتب منتشر میشده است که به گوشههایی از این گزارشها اشاره میشود.
در مرداد 1314 بلدی سده از تلقیح واکسن آبله به 70 نفر، معاینه 567 نفر مریض بیبضاعت به صورت مجانی و ضد عفونی کارخانجات دباغی گزارش داده است. در شهریور 1314 راپورتی از مریضخانه سده انتشار مییابد که در قسمتی از آن آمده 293 نفر مریض مجانا تحت معالجه میباشند. 48 نفر مریض معاینه و بهبودی حاصل کرده اند و کارخانجات صباغی ضد عفونی شدند. طبق اسناد، بلدیه افرادی را برای دریافت داروی مجانی به هزینه بلدیه از داروخانه سید محمد باقر ابطحی در کوچه حکیمها، معرفی میکرده است. فعالیت بهداری شهرداری گسترش و در سالهای بعد برای آن مکانی ساخته میشود.
ساخت عسالخانه
در محلات مختلف سده و آبادیهای ماربین آرامستانهای متعددیی وجود داشت و دارد که در گذشته اکثر آنها غسالخانه نداشتند. در برخی از این آرامستانها، بنای کوچک خشت و گلی بر روی مسیر عبور آب مادیها موجود و مردگان در آبهای جاری شسته میشدند در برخی از مناطق همین بنای خشت و گلی هم نبود و مردگان بر روی تخت سنگی در فضای باز شسته میشدند این شرایط سبب آلودگی آبها و تهدیدی برای سلامتی مردم محسوب میشد.. در سال 1314 بلدیه تازه تاسیس سده تصمیم به ساخت غسالخانه گرفت و به این منظور قرار دادی با یک معمار بست تا غسالخانه ای بسازد. غسالخانه در زمینی خارج از محلات مسکونی، بین قبرستانهای گارسله و گاردر ایجاد شد. این مکان در دهه 1340 به کشتارگاه بهداشتی تبدل شد و به همین دلیل منطقه به کشتارگاه معروف گردید. پس از انقلاب که منازل مسکونی در این منطقه گستزش یافت به تقاضای اهالی گشتارگاه به مدرسه تبدیل شد.
ساخت بیمارستان
بیمارستان سده توسط شهرداری تکمیل و اداره آنرا تا اوایل دهه 1340 بر عهده داشت. سندی از سال 1335 نشان میدهد حتی برنامه کشیک داروحانه های سده را شهردار سده تغیین میکرده است.
ساخت کشتارگاه
یکی از معضلات پیوسته و دایمی پیش روی بلدیه و شهرداری تاسیس کشتارگاه، فرهنگ سازی برای کشتار دامها در کشتارگاه و عرضه گوشت بهداشتی به مردم بوده است. اولین اقدام برای احداث کشتارگاه سده در حدود سال 1315 رخ میدهد و محلی برای کشتار دام مشخص میشود .این مکان در سیل سال 1317 تخریب میشود و پس از کش و قوس هایی در دهه 1320 کشتارگاه ساخته میشود وپیوسته بر کشتار دامها در کشتارگاه مذکور تاکید میشود. اقدام بعدی دراین خصوص ساخت کشتارگاه بهداشتی و تربیت مسوول آموزش دیده بوده است. در کتاب راویان جلد 4 گفتگو با وی آمده است.