در زمانی که مکتبخانه وظیفه آموزش را به عهده داشت آموزش دخترها شکل متفاوتی داشت. آنها آموزش هایی میدیدند که به آنها "کار" میگفتند. در این نوع آموزش استادکار هنرهایی مانند گیوه چینی، چارقد دوزی، قالی بافی، نخ ریسی، لیف بافی، و...را به دختران از سنین 5 سالگی یاد میداد البته قرآن و اشعاری نیز همراه کار بستگی به توانایی استادکار برای آنها خوانده میشد ولی نوشتن فرا نمیگرفتند. در این بین استثناهایی هم در کار بود و گاه دختر نزد خانواده خود خواندن و نوشتن یاد میگرفت. مدارس دخترانه در محلات مختلف سده در سالهای متفاوتی تاسیس شد. عمادالشریعه همزمان با تاسیس دبستان اسلامی خانه دیگرش را برای تاسیس دبستان دخترانه در اختیار اداره فرهنگ گذاشت. این کلاس چند دانش آموز بیشتر نداشت و معلم آنها فردی به نام خانم بقایی بود(لقمانی، سیدمجتبی) بر طبق اسناد اولین مدرسه دخترانه سده در بهمن سال 1316 دایر شد. سالهای بعد در محله فروشان حاج میرزامحمدعلی امینی و خواهرش در سال 1328 برای تشکیل کلاس درس دخترانه با مهرانی رییس وقت اداره فرهنگ سده وارد مذاکره شدند و نهایتا این خواهر و برادر اتاقی از یک خانه در محله لادره را با هزینه خودشان برای تحصیل دخترانشان اجاره کردند و آقای مهرانی خانمی به نام عزت عدیلی را به عنوان معلم به این کلاس فرستاد. این دبستان ابتدا با دو دانشآموز شروع به کار کرد و در سالهای بعد با استقبال دختران روبه رو شد و «ناموس» نام گرفت (امینی، عزت). در محله گاردر ورنوسفادران نیز حدود سال 1330 مدرسه دخترانهای در خانه فردی به نام ابراهیم سرتیپی تشکیل شد که مدیر و معلم آن خانم آغا شریفی بود. این مدرسه بعدها «پروین» نام گرفت(آغاشریفی).به این ترتیب در سده در این سال دو مدرسه دختران دایر بود.
دبستان دخترانه در اندآن و رهنان در سال 1337 و در کوشک در سال 1338 تاسیس گردید.
درسرشماری سال 1345 درصد با سوادان منطقه ماربین 23 درصد ذکر شده است که می تواند یک سیمای کلی از میزان با سوادان پس از گذشت حدود 40 سال فعالیت رسمی آموزش در شهرستان نشان دهد.
منبع:گفتگو با سیدمجتبی لقمانی (متولد 1306)، خانم آغاشریفی (اولین معلم دبستان دخترانه پروین) و عزت امینی (اولین دانش آموز دبستان دخترانه ناموس)
آموزشگاه های دخترانه در همایونشهر در سال 1339
دبستان ناموس در فروشان مهری جاماسب. 137نفر
دبستان شش کلاسه عفت خوزان خانم آغا شریفی 110نفر
دبستان شش کلاسه پروین ورنوسفادران/کتایون حکیمی.195نفر
دبستان چهار کلاسه صدریه ورنوسفادران/ فریده پروین/96 نفر
دبستان چهار کلاسه هاشمیه/ منیژه حکیمی/62نفر
دبستان ثریا اندان/ بهجت دهقانیان/30 نفر
دبستان فرح کوشک/ فرخنده بهرام پور
دبستان سه کلاسه کوجان/ فرنگیس امیرکاوه
دبستان چهار کلاسه فاطمیه رهنان/ طوبی یزدانی/100 نفر
منبع:
سالنامه فرهنگ همایون شهر، ص 34 و 35 / اردیبهشت 1339
پیشینه و تحولات دانشسرای مقدماتی
با افزایش دانش آموزان دختر نیاز به معلم هم افزایش یافت به همین دلیل در سال 1354به منظور تربیت معلم برای آموزش و پرورش دانشسرای مقدماتی دخترانه شبانه روزی در همایونشهر دایر شد. بر اساس اظهارات مدیر و چند تن از فارغ التحصیلان دانشسرا، برای انتخاب دانش آموزان این مرکز، امتحان ورودی بین داوطلبان بومی و غیر بومی که کلاس سوم متوسطه را طی کرده بودند، برگزار گردید. مدیریت دانشسرا را خانم نصر بر عهده داشت، کلاس های در سال اول در دبیرستان عماد و در سال دوم در دبیرستان صائب واقع در خیابان بوعلی دایر گردید.