پیشینه و تحولات نرخ رشد
نقل از کتاب از ماربین تاخمینی شهر، محمدعلی شاهین
جمعيت ماربین در اولين سرشماري در سال 1335 بالغ بر 33544 نفر بود. اين تعداد جمعيت در دهه بعد با نرخ رشدي برابر با 4/3 درصد افزايش يافته و به 46836 نفر در سال 1345 رسيد. اين ميزان رشد در دهه بعد نيز همچنان ادامه داشت و در سال 1355 جمعيت شهر به 65495 نفر رسيدکه رشد آن برابر با 4/3 درصد بود. با وجود اينکه جمعيت در این مدت تقريباً دو برابر شد ولي در مقام مقايسه با شهر اصفهان با نرخ رشد 46/4 درصد، پاینتر بود. نرخ رشد شهر رهنان در این مدت 17/4 در صد اعلام شد. در دهه 1355 تا 1365 نرخ رشد جمعيت افزايش پيدا نمود و به 47/4 درصد رسيد. بطور مشخص جمعيت خمينيشهر از دهه پنجاه به بعد تحت تأثير صنايع استقرار يافته در منطقه اصفهان بويژه صنايع شمال اصفهان نظير پالايشگاه، نيروگاه، صنايع نظامي، ذوب آهن، صنايعدفاع، صنايع سيمان، استقرار دانشگاه صنعتي و مهاجران ناشي از جنگ تحميلي، رشد يافت. عوامل مذکور در دهه 1365_1355، نرخ رشد جمعيت را افزايش و به 47/4 درصد رساند. به این ترتیب خمينيشهر در سال 1365 جمعيتي بالغ بر 104045 نفر را در خود جاي داد و در مدت دهسال حدود 63 درصد (40 هزار نفر ) به جمعيت آن اضافه گرديد. بطور کلي در طي سه دهه 45_1335 و 55_1345 و 65_1355 نرخ رشد جمعيت شهر به ترتيب برابر با 4/3 ، 4/3 و 73/4 درصد محاسبه شده است.
در این مدت، جويآباد جدید با نرخ رشدي برابر با 11 درصد ناشي از مهاجرت از روستاهای بختياري و آدريان با نرخ رشدي برابر با 7 درصد روبرو شد.
بطور کلي نرخ رشد جمعيت خمينيشهر در محدودههاي فعلي شهر در طي سه دهه 45_1335 و 55_1345 و 65_1355 و همچنين پنج ساله 70_1365 به ترتيب برابر 3/3 ، 9/3 ، 5/5 ، 7/3 درصد بوده و متوسط نرخ رشد شهر در 35 سال مذکور برابر با 2/4 درصد بود. در سال 35 محدوده جغرافيايي ماربین 63537 نفر جمعيت داشت و در سال 75 محدوده شهرستان خمینیشهر 243486 نفر در خود جای داد كه تقريبا ظرف 40 سال 4 برابر شد. در صورتيكه در همين مدت جمعيت استان اصفهان و كشور سه برابر شد(مهندسين مشاور ستيران/ طرح آمايش سرزمين ستيران/ جلد 8 / اصفهان – همايونشهر-نجفآباد).
مساحت شهرستان به عنوان کوچکترین شهرستان استان 16 درصد مساحت استان است. در عین حال به دلایل پیشتر گفته شده با وجود محدودیت سرزمینی حدود 350 هزار نفر را در خود جا داده است. آمار سال 1390 نشان میدهد خمینیشهر با ۲۴۴694 نفر جمعیت پس از تهران، متراکمترین شهر ایران است
يشترين تراكم جمعيت در بافت قديمي شهر و منطقه جويآباد، ديده ميشود. بافت قديمي شهر درچه نيز از تراكم بالاي جمعيت برخوردار است. قسمتهايي از بافت جديد شهر نیز به علت کثرت آپارتمانها، داراي تراكم نسبتا بالا ميباشد.
پیشینه و تحولات نسبت شهرنشینی و روستانشینی
در سال 1335 از 63537 نفر جمعيت ماربین 49573 نفر در نقاط شهري و 13964 نفر در نقاط روستايي سكونت داشتهاند، یعنی 78 درصد شهرنشین و 22 درصد ساکن روستا بودند. با تشکیل شهرستان خمینیشهر و تغییر در محدوده سرزمینی در اولین سرشماری پس از این تحول در سال 1365 جمعيت شهرستان به 230249 نفر رسيد كه 6/72 درصد آنها در نقاط شهري سكونت داشتند. نسبت شهرنشینان در سال 1375 به 1/86 و روستانشینان به 9/13 در صد رسید. درصد شهرنشینان باز هم در سرشماریهای 1385 و 1395 افزایش یافت. نوسانات محدوده شهرستان، مهاجرپذيري، كاهش زمينهاي كشاورزي و توسعه و گسترش مناطق شهري از جمله دلایل افزایش شهرنشینی و کاهش جمعیت روستایی منطقه میباشد.