هیئت های مذهبی و نقش آنها در تحولات همایونشهر
نقل از کتاب مروری بر تاریخ سده و همایونشهر، محمدعلی شاهین
در اوایل دهه 1330 با کودتا علیه دولت مردمی دکتر مصدق به تدریج نوعی سکوت در جامعه حاکم شد. این شرایط با جریانات خرداد 1342 تغییر کرد. سرکوب اعتراضات، طرفداران نهضت را به چاره اندیشی واداشت بنابراین در شرایط استبدادی آنروز طرفداران تفکرات آیتاله با تشکیل هیاتهای مذهبی نوعی تشکل را پایه ریزی کردند که ضمن سازماندهی خود به ترویج افکار انقلابی و جذب نیروها میپرداخت و همزمان با فعالان و سران نهضت در ارتباط بودند.
ردپای تشکیل این گروههای مذهبی را از سال 1344 در شهر می توان یافت. جوانان تشکیل دهنده این محافل مذهبی با تشکیل جلسات دعا و روضهخوانی و سخنرانی در خانههای خود و بعضی مساجد .به معرفی تدریجی اهداف نهضت و جذب نیروهای جدید پرداختند. در چنین شرایطی ساواک و طرفداران رژیم و مذهبیهای سنتی با آنها به مخالفت پرداخته و شرایط فعالیت شان را دشوار می کردند. بهرحال برخی از این محافل به تدریج در محیط خود موقعیت و مقبولیت مناسبی نزد مردم پیدا کرده و در دهه 1350 توانستند بانی خیریهها و صندوقهای قرض الحسنه در محلات مختلف شهر شوند در واقع می توان ادعا کرد ظهور و گسترش اکثر خیریهها و صندوقهای قرض الحسنه نتیجه ثانوی تشکیل هیئتهای مذهبی در دهه 1340 بود. همین تشکلها در جریانات مبارزات دوران انقلاب و اتفاقات پس از پیروزی انقلاب اسلامی مثل تشکیل نهادهای مختلف و مقابله با حوادث و دفاع مقدس به دلیل تجربه در کار جمعی و آشنایی با استعدادها در محلات مختلف شهر نقش موثری بازی کردند. از باب نمونه به چند هیئت و کانون که در دهه 1344 تشکیل شدند اشاره میشود.
هیات حضرت حجت (عج) اندان
بر پایه نوشته های کتاب« عهد ماندگار، جلد1» نوشته، محمدعلی محمدی این هیات در سال 1344 به پیشنهاد چند تن از جوانان مذهبی و طرفدار آیتاله خمینی مانند شهید ابوالقاسم عمادی و شهید عبدالکریم طاهری در محله اندان بنیان گذاشته شد. گروه مذکور کار خود را با تشکیل جلسات دعای سمات در منازل داوطلبان شروع کرد و سپس با برگزاری مراسم مذهبی و جلسات سخنرانی و ارتباط با روحانیونی همچون آیت اله امامی، آیت اله املایی، محمدجعفر سعیدیانفر، راشد و حاجآقا رضا صهری در همایونشهر و آیتاله خادمی و طاهری در اصفهان دامنه فعالیت خود را گسترده کرد و اعضای آن افزایش و در سال 1350 به 70 نفر رسید. هیات حضرت حجت به تدریج دست به تاسیس خیریه و صندوق قرضالحسنه، و ساخت کتابخانه، مدرسه علمیه آقایان و خانمها، مسجد و گلزار شهدا زد و با استفاده از امکانات موقوفی و خیریه و دولتی پیگیری ساخت بهداری، ورزشگاه و چندین مدرسه در محل اندان شد. هیات مذکور یکی از سازمانهای مردم نهاد موفق بوده که توانسته منشاء تحولات بزرگی در محله اندان و خمینیشهر باشد.
هیئت حضرت حجت شمس آباد
بر پایه خاطرات یدالله آقابابایی، از شاهدان و فعالان این دهه که آنها را زیبا پریشانی، تدوین کرده است، جوانهای محلة شمسآباد خوزان، این هیئت را تشکیل دادند. هیئت دعای ندبه و مداحی برگزار و افرادی مانند حاج شیخ مرتضی تمنایی و شیخ احمد اسماعیلیه که سابقة زندان سیاسی داشت را برای سخنرانی دعوت میکردند. همچنین همزمان در این منطقه عصرهای جمعه هیئت حضرت علی بن حسین (ع) دایر میشد. فعالان این محل در این هیئت ها به تدریج یک خیریه کمک به ایتام و صندوق قرضالحسنه تشکیل دادند. محافل و هیئتهای مشابهای در محلات دیگر مانند ورنوسفادران و فروشان فعال بودند که آنها هم قرضالحسنه حضرت مهدی و سیدالشهدا، خیریه ولی عصر و دارالزهرا را بنیاد نهادند.
کانون هماهنگی جوانان همایونشهر
برپایه گفتگویی که با احمد صرامی در آبان 1392 انجام شده، تعدادی از جوانان و آموزگاران همایونشهر در نیمه دوم دهه 1340 به منظور جذب جوانان و آشنا کردن آنها با آموزههای دینی و انقلابی، کانونی در خیابان امام جنوبی فعلی، محله شتر گلو تاسیس کردند. آیتاله حاج آقا جمال صهری، دکتر فضل اله صلواتی، از فعالان این کانون بودند. در سال 1347 ساواک به کانون مذکور حمله و تعدادی از اعضای آنرا بازداشت و زندانی کرد.