پیشینه خطاطی و کتابت خمینی شهر

محمدعلی شاهین روزنامه نگار، پژوهشگر

واقعیت آنست که صنعت چاپ حتی پس از پیدایش چندان در کشور توسعه نیافت و روزگاری اثر یک نویسنده تنها توسط نگارش نسخ جدید از روی نسخه موجوددر پرتو نور شمع ها حفظ و انتشار میافت . از طرف دیگر یک راه هوشمندانه برای حفظ کتاب وصی قرار دادن فرد و مشخص کردن متولی نگهداری آن و در پاره ای از موارد وقف آن برای کتابخانه خاص توسط نویسنده و یا صاحب کتاب و کاتب بود. این به معنی آن است که در صورتی که بخواهیم به وضعیت کتاب و کتابخوانی به عنوان یک شاخص مهم توسعه فرهنگی نگاه بکنیم اگر امروزه به تعدد انتشار کتابها و عناوین تالیفی و ترجمه ای و سرانه مطالعه و تعداد کتابخانه ها توجه می کنیم ، درغیاب این داده های امروزی در آن دوران ها بایستی به تعداد کاتبین کتابها و کتابخانه های شخصی، افراد متولی نگهداری کتاب و سفارشات حکومتی و شخصی به کتابت کتابها توجه کنیم.
 حال که معیار مشخص شد می توان تاریخ منطقه را با آن معیارها کنکاش کرد و نمودهای آن را یافت.
پژوهش انجام شده در تذکره ها و فهرست نسخ کتابخانه ها و برخی کتابخانه های شخصی در دسترس مانند کتابهای باقی مانده از میرزا رحیم طبیب نشانگر این واقعیت در این دوره حدود 400 ساله است که:
1- نویسندگان و شاعران متعددی در منطقه می زیسته اند که کتابهایی را تالیف و دیوان های شعر پدید آورده اند ،که حتی برای چاپ سنگی آن مانند ساغر راه هندوستان را در پیش گرفته و سختی های بسیاری را به جان خریده اند.
2- کا تبین و خطاطانی در آبادی های ماربین از جمله خوزان و فروشان و ورنوسفادران زندگی می کرده اند که برخی از آنها صدها جلد کتاب را کتابت کرده اند.
3- واقفین و متولیانی بوده اند که کتابی را یا خود کتابت و وقف می کرده اند و یا سفارش به خوشنویس داده و آنرا وقف کتابخانه ای می نموده اند و این اقدام را ثواب می دانسته اند.
4- متولیانی بوده اند که موظف به حفظ اثری شده و نهایت تلاش خود را برای حفظ آن می نموده اند به نحوی که امروزه از سرنوشت بعضی از این آثار باخبریم.
5- خانواده های در این دیار روزگار می گذرانده اند که خود را موظف به سفارش نگارش کتاب به ویژه قرآن می دانسته وآنرا به یادگار برای آیندگان خود گذاشته اند.
6- گرچه تحقیق جامعی در باب تعداد کاتبان منطقه صورت نگرفته و فهرست منسجمی از آنها وجود ندارد اما در گوشه و کنار به اسامی تعدادی از آثار خطاطان و کاتبان و خوشنویسان منطقه که در موزه ها، مجموعه ها و کتابخانه های شخصی و دولتی کشور و دنیا بر می خوریم.
7- در همین جستجوها بارها محققین ، هنرمندان و نویسندگانی را می یابیم که گرچه نامی از آثار آنها آورده شده ولی حاصل کار آنان یا موجود نیست و حتی درزمانی که امکانات چاپ بوده هرگز چاپ نشده و یا درصورت چاپ اثری از آنها باقی نمانده است .
در مطالب مرتبط تعدادی از کاتبین منطقه و آثار آنها معرفی شده است.