نقل از کتاب مروری بر تاریخ سده و همایونشهر، محمدعلی شاهین
بعضی اسناد نشان دهنده نگرانی اهالی سده از مترادف بودن نام سده با منطقهای روستایی بوده که آنرا برازنده شهرشان نمیدانستهاند و تداوم آنرا مانع دسترسی این منطقه کهن به جایگاه واقعی خود عنوان میکردهاند. از جمله این اسناد مقاله ای است که در اردیبهشت سال 1313 در روزنامه اخگر اصفهان با عنوان «سده» شهر است نه «ده» چاپ شده است.
در دهه 1330 تلاشها برای تغییر نام سده به نام دیگری افزایش یافت. سندی از سال ۱۳۳۵ نشان دهنده درخواست انجمن شهر سده در خصوص پیشنهاد تبدیل نام سده به همایونشهر به استانداری اصفهان است. اینکه چگونه این نام انتخاب می شود روشن نیست ولی آنچه روشن است با استناد به تاریح و پیشینه شهر نبوده است. روایتهای راویان که در جلد سوم و چهارم مجموعه کتابهای راویان آمده، احتمالات مختلف را از قول آنها طرح کرده است. آنچه مسلم است معتمدین و اعضای انجمن شهر و شهرداران از هر فرصتی برای تحقق تغییر نام، استفاده کردهاند چرا که آنرا به نفع منطقه و اصلاح ذهنیت ها در خصوص روستایی بودن و مقدمه پیشرفت و تکمیل زیربناهای شهر مانند دایر شدن ادارات و بانکها، داشتن نماینده مستقل و دیگر امتیازات میدانستهاند. در این دهه عنوان (همایونشهر) در فاصله سال 1335 تا تصویب نام رسمی در برخی نامهنگاریها و سخنرانیها کلمه همایونشهر به کار رفته است. در اسفند سال 1336 استاندار اصفهان به نام سرلشکر گرزن برای کلنگزنی ورزشگاه بزرگ شهر به سده حضور یافت، در مراسم استقبال از وی در فلکه، مرحوم حاج آقا جمال صهری پشت بلندگو رفته و شعری خواند که نام همایونشهر در آن به کار برده شده است.:
فصل فروردین هما افراشت پرّ پرنیان / شد همایونشهر ما شهر همایون در جهان
در همین سال حسام دولتآبادی برای افتتاح حزب ملیون به سده آمد وی در این مراسم این شعر را خواند:
همایونشهر شهر دین و کار است / پر از آیین و زیب و ابتکار است
ببین محمود افعان با سپاهش / چه سان مغلوب قوم این دیار است
در آبان سال 1337 نخست وزیر وقت دکتر اقبال همراه هیات دولت به سده سفر نمود. طرفداران تغییر نام فرصت را مغتنم شمرده و این درخواست در حضور وی توسط شهردار وقت مطرح شد و حضار با کف و سوت آنرا تایید کردند. بهر تقدیر این تغییر نام در اواخر سال 1337 رسمی شده و از اول سال 1338 کاربرد آن همگانی گردید. اولین اقدام پس از تغییر نام تعویض کاشی سردر شهرداری از شهرداری سده به شهرداری همایونشهر بوده است.
افرادی در خصوص این تغییر نام اشعاری سرودهاند یکی از جامعترین این اشعار را غلامحسین کیان ارثی از خوانین فریدن سروده است:
فروردین آمد زمین را کرد همچون پرنیان
از گل و از یاسمین و ارغوان
فروردین آغاز هستی، فروردین ماه صفا
فروردین جانبخش موجودات و هم جانبخش جان
فروردین ماه جلال و فروردین ماه کمال
فروردین مه کل موجودات را سازد جوان
فروردین معمار قدرت نقشه گیتی کشید
فروردین ترسیم شد بر فرق گیتی فرقدان
آبها در جوی جاری سرو و گل در اهتزاز
جمله مرغان در غزلخوانی و بلبل در فغان
در همین مه بلبل وگل عشقبازی سرکنند
عاشق و معشوقه ا شادی کنان در بوستان
در چنین ماهی سده نامش همایونشهر شد
در همین مه بد سده افراشت سر بر آسمان
زیب و زینت عز و شوکت با سده شد هم قرین
ناز و نعمت فر و دولت با سده شد همقران
فروردین ماه بهشتی، فروردین ماه وصال
در چنین ماهی سعادت با سده شد همعنان
در چنین ماهی بفرمان همایون شهریار
شد سده نامش همایونشهر مشهور جهان
شد سده در استان ده قرین افتخار
شامل او گشت لطف و ارث نوشیروان
اصفهان را جسم دانید و همایونشهر را جان
گر نمی بودی سده هرگز نبودی اصفهان
گر که حواهی تا بدانی اسم و وزن این سده
یک پریشان است و دو، خوزان و سه، ورنوسفادران