تاریخچه احداث بام سبز
در دل باغات خمینی شهر و در حاشیه شرقی شبکه آبرسانی نکوآباد چند عارضه طبیعی مشرف بر باغات با چشم انداز بر شهرهای اطراف وجود دارد. باغ و عمارت کازرونی در این محوطه واقع است. عمارت کازرونی بر روی تپه میانی بنا شده و در دامنه شرقی و شمالی این تپه باغ با عمارت دوطبقه واقع است. پیش از احداث خیابان در سده مسیر عبور سده به کوشک از کنار همین باغ میگذشت. در زمان شکوفایی باغ مباشران محلی با استفاده از رعیت های بومی آنرا اداره و در آن کار میکردند. در زمان حاظر به غیر از مسیر اصلی که از حاشیه کانال نکوآباد به باغ راه دارد، مسیر قدیمی و کوچه باغی از روبروی پارک باغبان و نیز بلوار کوهسار هم به باغ میرسد.
بام سبز اولیه
عارضه های طبیعی موجود در این منطقه چشم اندازهای زیبایی را به ویژه در فصل بهار به نمایش میگذارد. موقعیت جغرافیایی بلندی مذکور به شکلی است که با چشم غیر مسلح علاوه برکوهها و باغهای اطراف ساختمانها و فضاهای دانشگاههای صنعتی، آزاد خمینیشهر و نجفآباد، کوه آتشگاه و حتی مصلای اصفهان و.... مشاهده میشود.
همین قابلیت ها سبب شد تا منطقه مذکور به عنوان یک منطقه گردشگری از سوی شهرداری در دور اول شورای شهر ارزیابی و عملیات عمرانی در آن شروع شود. بر این اساس تپه شمالی که اطراف آن به محلی برای تولید ذعال تبدیل شده بود و بخشی از اراضی و باغات اطراف تملک گردید و به دنبال آن، تسطیح اراضی، مالون چینی، احداث استخر، جاده دسترسی تا بالای تپه، آبنما، روشنایی، آلاچیق، باغچه و دیگر امکانات توسط واحد عمرانی شهرداری خمینیشهر به سرانجام رسید. در نتیجه تپه مذکور به فضای سبزی مشرف بر شهر و مناطق اطراف تبدیل گردید و بام سبز نامیده شد.
با پایان یافتن دور اول شورای اسلامی شهر در سال 1382 به تدریج بام سبز که در بین مردم جایگاه پیدا کرده بود به حال خود رها شد و حتی زمزمه واگذاری اراضی تملک شده در مقابل تملک اراضی در مسیر طرح های دیگر به گوش میرسید ولی در طرف مقابل مردم ماندگاری بام سبز را مطالبه گری میکردند.
بام سبز جدید
ده سال بعد با شروع به کار شورای چهارم، درخواستهای احیایی بام سبز جان تازهای گرفت و شورا و شهرداری نیز در پاسخ به خواست مردم احیا و توسعه بام را در دستور کار خود قرار دادند. در همین ایام باغ کازرونی که به معرض فروش گذاشته شده بود به مساحت حدود 100 هزار مترمربع توسط شهرداری خمینی شهر خریداری گردید.
با افزایش زمینها در مالکیت شهرداری و مالکیت سه تپه و دو عمارت ارباب نشین و رعیتی مساحت بام سبز به حدود ۱۲۰ هزار مترمربع رسید. در این شرایط برنامهریزی جدید برای تبدیل منطقه به مکان گردشگری صورت گرفت. در اولین گام، مرمت عمارت روی تپه میانی شروع گردید. طی این مرمتها بخشهایی از عمارت با گره چینی، آینهکاری و نقاشی شیر و شکر تهذیب شد بنای مذکور با ابعاد 18 در 26 متر و نیم، دارای چهار اطاق و یک شاه نشین است. در مرحله بعد اطراف بنا محوطه سازی و مالون چینی شد و سنگفرش محوطه صورت گرفت. احداث آبنما و حوض و نرده سنگی از اقدامات دیگری بود که بر روی تپه انجام شد. همزمان طی این سالها این منطقه در ایام نوروز با برپایی نمایشگاه مشاهیر شهر محل توجه شهروندان تشنه تغییر و تحولات شهر قرار گرفت.
نوبت باغ که رسید
در پایین تپه باغ قرار داشت که دور آنرا دیوارهای کاهگلی نیمه خراب فراگرفته بود.که در میان آن عمارت دو طبقه مخروبهای به چشم میخورد. عمارت ابعادی حدود 18 در 14 مترمربع دارد. در طبقه همکف این بنا اصطبل و حوضخانه واقع است. آب چاه مجاور در گذشته داخل حوض آن ریخته و سپس زمینها را آبیاری میکردست. طبقه بالای این عمارت شامل یک شاه نشین و دو اطاق و یک راهرو است. گفته میشود این عمارت قدیمیتر از عمارت روی تپه است و توسط پدر رحمت کازرونی ساخته شده است.
اما قرار نبود شرایط به همین شکل باقی بماند.
در طرح پیشنهادی، کل باغ به سه قسمت باغ ایرانی مقابل عمارت، باغ موزه در قسمت غربی، برای حفظ درختان بومی و باغ گلها در سمت شمال در نظر گرفته شد. در همین راستا عمارت فرسوده موجود در محوطه باغ در دور پنجم شورای اسلامی شهر مرمت و بازسازی و تزیین شد. تزیینات سقف شاه نشین مربوط به این دوران است. همزمان برج کبوتر در قسمت غربی باغ احداث و مالونچینی بین مسیر تپه و خود باغ انجام و پیاده روسازی در قسمت شمالی انجام و دو حوض مقابل ساختمان ساخته شده است.
منابع:
شهر و شهروند، سال دوم، اردیبهشت 1382
سخنان شهردار حاج حیدری در روز درختکاری، اسفند 1401 در منطقه بام سبز
خبرگزاری فارس 12 آذر 1394
خبرگزاری صدا و سیما 14 تیر 1398
پایگاه صنعت توریسم کد خبر 31101
شاهین، محمدعلی، جاذبههای خمینیشهر، گفتمان اندیشه، 1402
ضرورتها و کاربردهای منطقه گردشگری بام سبز
خمینی شهر به دلیل تراکم جمعیت بالا و آلودگی پیوسته هوا بی تردید به فضاهای سبز و مناطق گردشگری جامع با امکانات فرهنگی، ورزشی، اردوگاهی و آموزشی متعدد نیاز دارد. منطقه موسوم به بام سبز یکی از بهترین گزینهها برای تحقق این اهداف است. منطقه سبزی تفرجگاهی که فضاهای مناسبی برای اردوگاههای دانشآموزی، برگزاری رویدادهای فرهنگی و مناسبتی، مجموعه های فرهنگی و ورزشی خاص داشته باشد.
موقیت جغرافیایی ومساحتی بام سبز میتواند به دلیل زیر ساختهای فراهم شده چنین نیازهایی را یکجا مرتفع نماید. همین موضوعات دلایل محکمی بر ضرورت وجود چنین مکانی برای شهر متراکم و تاریخی خمینی شهر است . بنابر استدلال های آورده شده کاربردهای بام سبز را میتوان چنین خلاصه کرد:
- فضای مناسب برای تفرج و گردش
- مکان مناسب برای برگزاری رخدادهای فرهنگی و مناسبتی
- ایجاد باغ موزه
- ایجاد موزه های فرهنگی
- ایجاد نگارخانه
- مکان اجرای نمایش های میدانی
- برگزاری اردوگاه های دانش آموزی
- برگزاری بازیهای بومی محلی
باغی ایرانی در دل بام سبز
باغ ایرانی سه مشخصه و طراحی منحصر به فرد دارد:
اول در مسیر عبور جوی آب قرار دارد.
دوم: با دیوارهای بلند محصور است.
سوم در داخل باغ عمارت تابستانی و استخر آب معمولاً در وسط باغ بنا شده است.
باغ سرا، پردیس یا فردوس، بوستان یا بستان به این گونه باغها اطلاق میشود. واژه (باغ ایرانی) را غربیها باب کردهاند.
مشخصات باغ کازرونی که اکنون در مالکیت شهرداری است این فکر را ایجاد کرد که با کمی تغییرات میتوان در این منطقه باغی ایرانی را بنا نهاد. بر اساس این فکر در مقابل ساختمان چند حوض ساخته شد و در حاشیه همین حوضها و فضای اطراف آن درختهایی بیشتر از گونه سوزنی برگها در روز درختکاری سال 1401 کاشته شدند و کم کم رشد کردند.
باغ موزه
در سمت چپ ورودی باغ خوشبختانه در مساحت قابل توجهای از باغ درختان گلابی و بعصی از گونههای دیگر وجود دارد. همین امکان سبب شده است که فکر کاشت و حفظ دیگر گونههای گلابی که رو به انقراض هستند و همچنین درختان خاص منطقه ایحاد و پیگیری شود تا موزه باغی محلی را به وجود آورد.
پیوست های فرهنگی بام سبز
پیوستهای فرهنگی متعددی برای منطقه میتوان دید و ساختمان دو طبقه رعیتنشین وفضاهای مجاور آن دارای موقیت مناسب برای ایجاد چنین پیوستهایی میباشد.
عکسخانه بام سبز
طی سالهای گذشته چندین نمایشگاه با موضوع تاریخ و مشاهیر در این مکان دایر شد که استقبال شایان توجهی از سوی مردم از آنها به عمل آمد. همین پیشینه و درخواستهای مردمی سبب شد تا در نوروز 1403 طبقه همکف بنا به عکسخانه تبدیل شود که با وجود اینکه در خصوص آن تبلیغی نشده بود استقبال خوبی از آن به عمل آمد. در این موزه حدود 140 عکس از تاریخ شهر به نمایش گذاشته شده است.
نگارخانه بام سبز
از آنجا که پیوسته هنرمندان شهر به سازمان فرهنگی برای اختصاص مکانی برای نمایش آثار خود مراجعه میکنند و همچنین در مناسبتهای مختلف معمولا نمایشگاه برگزار میشود طبقه دوم بنا به نگارخانه اخنتصاص یافت. بزرگترین سالن طبقه دوم با مساحت حدود 80 مترمربع و چشمانداز زیبا به باغ ایرانی مکان مکناسبی برای نگارخانه آبرومند و در شان هنرمندان و مردم شهر است. از سوی دیگر اطاق مجاور این سالن مکان مناسبی برای نشستهای تخصصی و گپ و گفتها در حاشیه نمایشگاه ها میباشد.
بازارچه کهن پیشه ها
کهن پیشه ها مشاغلی هستند که روزگاری چرخ اقتصاد شهر و ساکنان آنرا می چرخاندند و اکنون یا وجود ندارند و یا کمرنگ شده اند ولی همچنان مردم آنها را جزء جدایی ناپذیر تاریخ و هویت خود میدانند و به همین دلیل مایلند حداقل آثار این مشاغل به گونهای حفظ شود. از سوی دیگر با تبدیل منطقه به یک مکان اردوگاهی دانشآموزی احداث این بازارچه شرایط مناسبی را همراه عکسخانه در جهت آشنایی دانشآموزان با بخشی از تاریخ و پیشینه خود فراهم میسازد. به همین دلیل طرح احداث بازارچه در حال پیگیری است.
سالن روباز چند منظوره
درانتهای سمت غربی باغ و برج میراث فضای مناسبی وجود دارد که با هزینه کم میتوان از آن برای اجرای برنامههای مختلف از قبیل اجرای نمایشهای خیابانی، جلسات شعرخوانی و حتی نمایشگاهی عرضه محصولات استفاده نمود.
پیوست های ورزشی بام سبز
فضای مناسب منطقه از یک سو و کمبود و یا نبودن برخی از میادین ورزشی درسطح شهر و درخواستهای مردمی برای احداث چنین میادینی نظرها را به ایجاد چند مکان ورزشی خاص در منطقه بام سبز جلب کرده است. از جمله مهمترین آنها احداث میدانی برای والیبال ساحلی و میدان دیگری برای بازیهای بومی محلی است.
بازیهای ساحلی طرفداران خاص خود را دارد. وجود میدان آن در باغ برجذابیتهای آن می افزاید و نظر گردشگر را به خود جلب میکند.
بازیهای بومی محلی از یک طرف ریشه در تاریخ و پیشینه شهر دارد و از سوی دیگر احداث میدان آن زیرساخت را برای انجام و همچنین برپایی جشنواره جذاب و پر نشاط این بازیها فراهم میسازد. لازم به یادآوری است که وجود چند میز فوتبال دستی و تنیس روی میز در محوطه اطراف عمارت و استقبال خانوادهها از آنها خود گواهی بر نیاز عمومی به زیر ساختهای حداقلی ورزشی در منطقه گردشگری است.
سهم سالمندان از بام سبز
سرای سالمندان فرزانگان خمینی شهر مجموعه عظیم و جامع ویژه سالمندان است که در زمینی به مساحت 20 هزار مترمربع درسمت غرب عمارت بام سبز بنا نهاده شده است. با توجه به این مجاورت شهرداری در دامنه بلندی مذکور بوستان پدر را بنا نهاده است. بوستان مذکور دارای 10000 متر مربع مساحت است که ساخت آن از سال 1397 شروع و در سال 1402 پایان یافت. این مکان دارای 6 آلاچیق، یک آبنما و یک تندیس و مجموعه بازی کودکان و فضای سبز است که میتوان آنرا سهم سالمندان و خانوادههای آنها از بام سبز دانست.
اگر بخش خصوصی یاری کند
موقعیت ویژه منطقه گردشگری بام سبز زمینه را برای ایجاد فضاهای تفریحی، آموزشی و خدماتی توسط بخش خصوصی مناسب کرده است. احداث آسمان نما، تالار و سورتمه از جمله آنهاست.
آسمان نما
آسماننما یا اخترسرا، تالار یا چادری است که در آن نمایی از ستارگان و سیارهها و دیگر پدیدههای آسمانی به منظور سرگرمی و آموزش اخترشناسی و ناوبری فلکی به نمایش در میآید. عموم مردم به خصوص دانشآموزان مشتریهای چنین محیطی هستند. در حال حاظر مدارس شهر، دانشآموزان خود را برای استفاده از آسماننما به مناطق دیگر میبرند. ایجاد این فضا در کنار دیگر امکانات محیط را برای استفاده دانش آموزان و برپایی اردوهای چند منظوره مناسب میکند.
تالار
دو ارتفاع شمالی و جنوبی منطقه، مساحت و چشمانداز لازم را برای احداث تالار دارد.اگر تالاری بر روی آنها احداث شود در واقع بر روی بام شهر ساخته شده است و جذابیتهای خاص خود را دارد.
سورتمه سواری
سورتمه، نوعی وسيله نقليه بدون چرخ است که توسط حیوانات بر روی برف کشيده میشود. این وسیله از دورانهای قبل تا کنون در مناطقی خاص برای حمل و نقل استفاده میگردد. با الهام از این سورتمه امروزه در مناطق مستعد نوعی سازه تفريحی و سرگرمی ساخته شده است. در این سازهها، سورتمهها دارای کابينهای يک نفره و يا قطاری هستند و روی ريل حرکت میکنند. این وسیله تفریحی در مناطقی ساخته میشود که دارای پستی و بلندی و چشماندازهای جذاب باشد. سورتمههای توچال، نمک آبرود و تبریز از نمونههای آن هستند. در نگاه اول منطقه بام سبز قابلیت های لازم را برای راه اندازی چنین وسیله ای دارد.