نقل از کتاب مروری بر تاریخ سده و همایونشهر، محمدعلی شاهین
با شروع جنگ جهانی دوم و ورود اشغالگران به کشور و جابجایی رضا شاه با پسرش اوضاع کل کشور تحت این شرایط قرار گرفت. در بعد سیاسی فعالیت های حزبی در سده و تشکیل احزاب توده و دمکرات، مهمترین اتفاق سیاسی این دهه سده بود. حزب توده ایران در 7 مهر 1320 در تهران تشكیل شد و از مهر 1320 تا مهر 1325، كمیتههاى محلى، ولایتى و ایالتى حزب در بیشتر مناطق كشور از جمله سده تشكیل گردید. این حزب در سده درسال 1321 و با حضور تقی فداکار مسوول جنبش کارگری اصفهان، دفتر خود را تاسیس کرد و حسن ناصری سدهی ریاست آن را بر عهده گرفت .حزب به دنبال پیدا کردن جایگاه در بین مردم و نهادهای فعال آن بود، و در محلات مختلف شهر دفاتری تاسیس و بارها در شهر از جمله در مقابل شهرداری سده تجمع برپا کرد. پس از انحلال حزب دز سال 1327 دستور جلب افراد متهم به عضویت در حزب توده در منطقه سده صادر و افرادی دستگیر شدند اما اسناد نشان میدهد همچنان فعالیت حزب توده در سده و آبادیهای ماربین ادامه داشته و حتی عدهای از نقاط دیگر استان در منطقه فعال بوده اند. مثلا در محرم سال ۱۳۳۰ اعضای حزب توده اصفهان در سده به بهانه عزاداری در روز عاشورای تجمع میکنند.
حزب دموکرات ایران توسط قوام نخست وزیر وقت در شرایط جولان حزب توده در سال ۱۳۲۵ تأسیس و معاونت آن به مظفر فیروز واگذار گردید. شعبات این حزب به سرعت در سراسر کشور از جمله سده با حضور مظفر فیروز دایر شد. وی سخنرانی مبسوطی در طرفداری از حزب دمکرات در سده ایراد نمود. ریاست حزب دمکرات در سده را علی ایراننژاد بر عهده داشت. حزب توده و دمکرات در دوران فعالیت در محلات مختلف سده از جمله در خیابانهای اصلی مانند ورنوسفادران و فروشان در مکانهای مانند بازار ورنوسفادران، منطقه شتر گلو و اطراف مکان مسجد هاشمیه فعلی تشکیل ستاد و دفتر داده و هرکدام در محدوده خود دست به تجمع زده و گاه بر علیه همدیگر شعار داده که منجر به درگیری و حتی کشته شدن افراد میشد. یکی از معروفترین درگیریها در مراسم چهلمین روز در گذشت آیت الله مدیسه ای رخ داد. که در جریان آن، یکی از طرفداران حزب توده با کدخدا درگیر و با چاقویی کشته شد. به دنبال این ماجرا شهر چند روزی بهم ریخته و طرفداران هر دو گروه برای خود دستهای راه انداخته و شعار خود را میدهند. به این ترتیب برای اولین بار مردم شاهد دو قطبی شدن شرایط سیاسی شهر توسط احزاب بودند. پیش از این مردم سده با تفکرات محلهگرایی آشنا بوده و آسیبهایی از این ناحیه بر آنها در راه عمران و توسعه شهر وارد شده بود.
در بعد فرهنگی در دهه 1320 و تبعید رضا شاه، دنباله تغییرات دستوری مانند لباس متحد الشکل و منع عزاداری و حجاب دیگر مانند گذشته گرفته نمیشد و کمکم شرایط به حالت قبل برگشت. در اوایل این دهه سینمای سیار کنسولگری انگلیس برای نمایش فیلم به سده آمد و چشمهایی برای اولین بار شاهد نمایش فیلم شدند. اسناد بیانگر این است که در این دهه کمیسیون فرهنگی سده وجود داشته است و تلاشهایی برای یافتن منابع درآمدی مثلا از منافع فروش تنباکو نموده و جدولی از کمبودها و نواقص فرهنگی و آموزشی در سده و ماربین تدوین کرد. همچنین صدای رادیو آنهم نفتی حداقل در قهوه خانهها و منازل بعضی افراد اعیان شنیده شد، گرچه اخذ پروانه رادیو برای صاحبان این وسیله ضروری بود. داستانی در کتاب «چهل پسینه » سعی دارد آن شرایط را ترسیم کند. در بعد آموزشی همچنان رقابت بین مکتبخانهها و مدارس نوین ادامه یافت اما به تدریج در محلات مختلف دبستانها، حتی دخترانه با وجود مشکلات مالی با همیاری مردم گشایش یافت. در 15 بهمن ماه 1327 اولین کتابفروشی در سده در منطقه چهارشنبه بازار، خیابان ورنوسفادران توسط شخصی به نام جعفر نوروزی دایر شد. وی کتاب، لوازمالتحریر، روزنامه و کتب درسی عرضه مینمود و به همین مناسبت به جعفر کتابی معروف شد. در بعد اجتماعی بیکاری، فقر و تکدیگری در. با اوج گرفتن مهاجرتها دستورالعملهایی در جهت جلوگیری از مهاجرت سدهیها به شهرهای دیگر صادر شد.
در بعد اجتماعی سطح توقع مردم در این دهه افزایش یافته و مطالبه تبدیل دهستان ماربین به بخش روز به روز قوت گرفت تا اینکه در نیمه دوم دهه تحقق یافت. مهاجرت به شهرهای دیگر سبب شد تا مردم این دیار با فرهنگها و خورده فرهنگ های شهرهای دیگرآشنا شده و آموخته های خود را به درون شهر منتقل کنند. گفتگوهایی در جلدهای مختلف کتابهای راویان ماربین چاپ شده که بیانگر شرایط دهه 1320 میباشد. همچنین در کتاب زبان اسناد فهرست اسناد آن دوران موجود است.