اسناد و مدارک متعددی بر وجود شهری در حاشیه عارضه طبیعی که اکنون به آتشگاه معروف است دلالت میکند که مهرین یا مهربین نامیده میشد. مورخ قرن چهارم و پنجم ابونعیم اصفهانی در ذکر اخبار اصفهان مینویسد:« مساحت اصفهان صد و بیست فرسنگ در صد و بیست فرسنگ است و سه استان،30 رستاق (بخش)، 120 طسوج (دهستان)، 5 هزار قريه(ده) و هفت مدينه (شهر) دارد. كهته(کهنه)، جار، جی، قه، مهرین، دررام، سارويه. از اين هفت شهر چهار شهر ويران شده و سه شهر تا دوره اسلام باقی مانده است. این سه شهر عبارتند از جی، مهرین و قه»( اصفهانی، 1393).
مهرین یا مهربین تا قرون اولیه پس از ورود اسلام به منطقه رونق داشته ولی به تدریج در اواسط سده چهارم قمری از رونق افتاد. در قرون بعد با عنوان بلوکات هفتگانه اصفهان از جمله بلوک ماربین مواجه میشویم. به گمان برخی مورخین این بلوک ها همان هفت مدينه باستانی هستند. بلوک، منطقه و پهنه ای جغرافیایی است که در آن نوعی وحدت جغرافیایی و انسانی با هم وجود داشته باشد. با همین نگرش حدود 60 آبادی در بلوک ماربین جای گرفته است.
پیشینه و تحولات دهستان ماربین
دهستان ماربین در محدوده آبادیهای ماربین با مرکزیت سه روستای نزدیک بهم و بزرگ خوزان، ورنوسفادران و فروشان، تشکیل شد. این دهستان از توابع بخش مركزي شهرستان اصفهان بود. طبق سندی محدوده منطقه از شمال تا منطقه قمشلو، از جنوب تا مسدود شدن مسیر زاینده رود، از شرق تا خیابان شاهپور اصفهان و منطقه الیادران و جوزدان و از غرب تا کهریزسنگ توسط حکومت مرکزی تعریف شده است (مرکز اسناد ایران - کارتن 1053 مورخ 17 فروردین 1316).
پیشینه و تحولات بخش ماربین
در سال 1326 دهستان ماربین با همان محدوده جغرافیایی دهستان ماربین به بخش ماربین به مرکزیت سده تبدیل شد. برابر اعلام نخست وزير وقت در جلسه 17 بهمن 1326 با پيشنهاد وزارت كشور با ارتقاء این منطقه به بخش موافقت گردید. در تحولی دیگر از سال 1338 نام سده به همایونشهر تغییر کرد(سال ۱۳۳۷ / آرشيو ملي ايران).
پیشینه و تحولات شهرستان خمینی شهر
شوراي انقلاب جمهوري اسلامي در جلسه 21 اردیبهشت 1359 بنا به پيشنهاد وزارت كشور نام همايونشهر مركز بخش ماربين شهرستان اصفهان را به خمينيشهر تغيير و بخش ماربين را از شهرستان اصفهان منتزع و تبديل به شهرستان به مركزيت خميني شهر با یک شهر تابعه، یعنی درچه و سه بخش کرد. بخش مركزي خميني شهر داراي سه دهستان به نامهاي ماربين عليا، ماربين وسطي و ماربين سفلي بود.
پیشینه و تحولات آبادیهای ماربین
در اثر قانون تقسیمات کشوری مصوب مجلس شورای اسلامی در دهه 1360 تعداد 31 آبادی از بلوک ماربین از شهرستان خمینیشهر جدا و به اصفهان پیوست و بقیه در شهرستان خمینیشهر باقی ماند. در سالهای بعد، آبادیهای باقی مانده مانند آدريان، کرتمان، دستگرد قداده، وازيچه و جويآباد، در محدوده قانوني شهر خمینیشهر قرار گرفتند.
همزمان شهر در جهات مختلف به خصوص سمت شمال گسترش یافت. شهرداری ابتدا به دو ناحیه و سپس به چهار ناحیه تقسیم گردید.