اسناد 15 خرداد 1342 مرتبط با پبشینه خمینی شهر
18 خرداد 1342
گزارش ساواک از اوضاع همایونشهر پس از 15 خرداد
در شهر شايع است:
الف ـ خانواده هاى بعضى از مقامات عاليه كشور به اصفهان آمده در منزل صارم الدوله سكونت كرده اند.
ب ـ پسر خمينى را در قم آنقدر زده اند كه مرده است.
ت ـ عده اى از اهالى نجف آباد و همايونشهر تصميم دارند به حال تجمع به اصفهان بيایند. در پايان در هيچ يك از شهرهاى استان اصفهان بىنظمى ديده نمی ىشود فقط اصفهان، همایونشهر و نجفآباد بازار را بستهاند.
منبع:- قيـام پـانـزده خـرداد بـه روايـت اسنـاد سـاواك جلد هفتم
18 خرداد 1342
تجمع اعتراض آمیز مردم همایون شهر در مساجد
پس از واقعه 15 خرداد 42 همایونشهر دچار التهاب و تنش بود از جمله در تاریخ مذکور اهالی ضمن تجمع در مساجد از جمله مسجدآقا فروشان (مسجد جامع)، مغازه ها را تعطیل کرده و تعدادی نیز برای حضور در اعتراضات به اصفهان رفتند. به دنبال این تحرکات ژاندارمری برای کنترل اوضاع با نیروی کمکی وارد عمل شد.
منبع: - سازمان اسناد انقلاب اسلامی
18 خرداد 1342
گزارش ساواک اصفهان به تهران از انتشار شایعه قتل سید مصطفی خمینی
از: اصفهان
به: تهران
شماره : 3302
پيروى: 31ـ 18/3/42
اصفهان تا ساعت 1700 امروز.
1ـ وضع اصفهان و نجف آباد مانند صبح امروز است.
2ـ دو نفر ديگر به اتهام تهديد و تحريك مردم به بستن بازار و دكاكين خيابان دستگير شده اند.
3ـ بانوان اصفهان تلگرافى به حضور شاهنشاه مخابره و از عمليات مخالفين ابراز تنفر كرده اند.
4ـ امروز يك گردان كمكى با موافقت نيروى جنوب از شهرضا به اصفهان خواهند آمد.
5 ـ در شهر شايع است.
الف ـ خانواده هاى بعضى از مقامات عاليه كشور به اصفهان آمده در منزل صارم الدوله سكونت كرده اند.
ب ـ پسر خمينى را در قم آنقدر زده اند كه مرده است.
ت ـ عده اى از اهالى نجف آباد و همايون شهر تصميم دارند به حال تجمع به اصفهان بيابند. در پايان در هيچ يك از شهرهاى استان اصفهان بىنظمى ديده نمىشود فقط اصفهان ـ همايونشهر و نجف آباد بازار را بسته اند.
322 ـ 18/3/42 صدقى اداره سوم ـ 19/3/42
منبع: قيـام پـانـزده خـرداد بـه روايـت اسنـاد سـاواك جلد هفتم؛ بازتـاب ها- استانها و خارج از كشور
23 تیر 1342
چهلم شهدای 15 خرداد
از: اصفهان
به: تهران
شماره : 4676
شماره پيروى : 418ـ 23/4/42
علیرغم تعطیلی بازار اصفهان، بازار نجف آباد و همایونشهر در چهلم شهدای پانزده خرداد باز است.
وضع شهر اصفهان كاملاً عادى است فقط بازار را بسته اند. بازار نجف آباد و همايونشهر باز است. تا حال گزارشى از بستن بازارهاى ساير شهرستانهاى تابعه به ساواك و شهربانى نرسيده است.
419 ـ 23/4/42 صدقى
27 تیر 1342
فهرست مهاجران از جمله از همایونشهر به تهران بعد خرداد 42
از : شهری به : ط شماره : 209 وسیله ریاست سازمان اطلاعات و امنیت کشور محضر مبارک آیت الله العظمی آقای خمینی مرجع عالیقدر تقلید رونوشت حضرت آیت الله محلاتی رونوشت حضرت آیت الله قمی دامت برکاتهم روحانیون شهرستانها ایران پس از تقدیم تحیات و ابراز تأثر از پیش آمدهای ناگوار و اهانت به مقام شامخ روحانیت و مرجعیت برای اظهار همدردی و پشتیبانی از هدف مقدس روحانیت از شهرستانها حرکت نموده استخلاص حضرتعالی و کلیه محبوسین حوادث اخیر و موفقیت شما را برای اعلاء کلمه اسلام از خداوند متعال خواستاریم.
الحاج بحرالعلوم الرشتی1 الحاج سید محمود ضیابری الرشتی حسین الموسوی الخادمی2 الاصفهانی علی بن ابراهیم همدانی مرتضی الحائری روح اللّه کمالوند3 حاج سید حسین رودباری رشتی الاحقر علی اصغر صالحی کرمانی4 نصراللّه الموسوی بنی صدر همدانی الاحقر عبداللّه مجتهدی تبریزی 5 محمود علوی شیرازی الاحقر سید یوسف الهاشمی تبریز الاحقر عبدالرسول قائمی آبادانی الاحقر عبدالجواد همایونشهری الاحقر سید جمال الدین صمدی همایونشهری حسین الحسینی الیزدی الشیرازی محمد جعفر طاهری شیرازی، الاحقر علی آقا تعطینی شیرازی، الاحقر سید احمد خسرو شاهی تبریزی،6 محمد حسن النجفی الرفسنجانی، الاحقرمحمد الموسوی شمس آبادی الاصفهانی، محمد هاشمیان الاحقر حسین گرگانی تبریزی الاحقرالفانی محمد تقوی مراغه، الاحقر سید احمد پیشوا کازرونی، الاحقرالسید عبداللّه موسوی شبستری الاحقر رفیع مدرس تبریزی بستان آبادی، الاحقر محمد الصدوقی الیزدی، الاحقر احمد امینی، مراغه العبد مجتبی العراقی7 سید مهدی یثربی کاشانی،8 حسینعلی منتظری نجف آبادی، ابراهیم امینی نجف آبادی.
1 مرداد 1342
عنوان سند: گزارش ساواک از فعالیت های یحیی مرتضوی پس از قیام خرداد 1342 در همایونشهر.
خلاصه سند:
سخنرانی یحیی مرتضوی از روحانیون همایونشهر در مساجد شهر و تحریک علیه رژیم پهلوی.
پخش اعلامیهها علیه امنیت داخلی کشور به نام روحانیون همایونشهر.
دستگیری وی به وسیله ژاندارمری همایونشهر و تحویل به سازمان امنیت(ساواک).
سیدیحیی مرتضوی
محمود صدقی، رئیس ساواک استان اصفهان در گزارش خود به مدیریت اداره کل سوم ساواک در 1 مرداد 1342 نوشت که سیدیحیی مرتضوی، یکی از طلبههای مدرسه صدر اصفهان به دلیل فعالیت علیه حکومت پهلوی بازداشت شده است. او افزود که وی «در مساجد همایونشهر [خمینیشهر کنونی] به عنوان وعظ و خطابه با اهالی سخن میگوید و مرتباً روی منبر سخنانی که... جنبه تحریک مردم را دارد ادا نموده و اهالی را بر ضد امنیت داخلی کشور تحریک مینماید. مشارالیه کراراً به این سازمان احضار و شفاهاً تذکر داده شد که از تحریکات خود دست بردارد ولی هر دفعه به تَجَرّی خود افزوده و به کار خلاف قانون خود ادامه داده است تا آنجایی که در تاریخ 27 تیر 42 اعلامیههایی را که علیه امنیت داخلی کشور به نام روحانیون همایونشهر چاپ شده، در بین مردم توزیع مینموده که به وسیله مأمورین ژاندارمری همایونشهر دستگیر و به این سازمان تحویل گردیده، در بازجوییهای معموله منکر توزیع اعلامیه بین اهالی شده ولی از این که در روی منبر علیه مأمورین انتظامی حرف زده و مردم را تحریک میکرده است به طور ضمنی اعتراف نموده است.» صدقی در پایان از مراجعه تعدادی از علما به ساواک برای وساطت آزادی وی سخن میگوید و خود نظر میدهد که «برای عبرت سایرین و تنبیه خود او، حداقل تا 10 مرداد 42 در زندان باقی بماند.» همچنین به گزارش هنگ مستقل ژاندارمری اصفهان، سیدیحیی مرتضوی در بعدازظهر 17 خرداد در مسجد آقا (مسجد فروشان) همایونشهر میگفت: «ای ملت از این چند ژاندارم شیرهای و دو کامیون سرباز نترسید. اینها دستور تیراندازی ندارند. اگر هم تیراندازی کنند فدای امام حسین. از چند روز حبس نترسید. دین از بین رفت! شماها در این محل آسوده گردش کنید و آیتالله خمینی در گوشه زندان باشد... چرا نشستهاید، از چه میترسید؟ موضوع دین است و گرفتن پیشوا است... بلند شوید و به دین وفادار باشید.» در ادامه گزارش آورده شده که: «سخنرانیهای او «به عدهای از اهالی تأثیر [کرده] که تصمیم به بستن دکاکین را داشتهاند و... صبح روز [18 خرداد] دکاکین... همایونشهر بسته و محل در حال تشنج بوده و تعداد 12 دستگاه ماشین سواری زن و مرد و اهل علم به اصفهان آمدهاند.»
12 مهر 1342
گزارش کلانتری از سخنان ضد رژیم سیدمحمد احمدی پس از خرداد 1342.
بنا بر گزارش کلانتری بخش 4 اصفهان در 12 مهر 1342، سیدمحمد احمدی فروشانی از واعظان طرفدار امام خمینی، در 10 مهر در روضهخوانی منزل پدرش، «مردم را به امر و دستور آقای خمینی دعوت مینموده است و پس از پایین آمدن از منبر که متوجه میشود مأمورین [حکومت پهلوی] از اظهارات او مطلع و قصد بردن او را به کلانتری دارند از دیوار منزل همسایهها متواری میگردد. تا این که ساعت 17:45 مورخه 11 مهر 1342 نامبرده را احضار و با پرونده به دایره امور همگانی میفرستند». برهمین اساس در 13 مهر به اتهام «دعوت نمودن مردم به اطاعت از دستور آقای خمینی» از سوی شهربانی اصفهان به ساواک اصفهان منتقل شد.
سیر مبارزات یاران امام خمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، ج2(1 مرداد 1342 ـ 28 مهر 1343)، تهران، 1393ش، ص86 و 87 .
05 آذر 1342
سرگرد صفوی کلانتر بخش یک شهر اصفهان طی نامهای به ریاست سرکلانتری اصفهان نوشت که: «آقایان خلدینسب، صهری سدهی و سیدعلی ابطحی از ساعت 20 الی 22 روز 42 /9 /5 در مسجد میرزا محمدهاشم بر منبر رفته، ابتدا آقای خلدینسب دربارهمسائل دینی و مجازات شرع اسلام درباره دزد صحبت نمود. سپس حاج آقا جمال صهری به منبر رفت. در آخر منبر برای نجات [آیتالله] خمینی از زندان دعا نموده است. سپس آقای ابطحی، پیشنماز مسجد به منبر رفته ضمن سخنرانی از مسموم نمودن امام رضا(ع) و فرزندش صحبت نمود و افزود که تمام امامهای ما را کشتند که این دین را از بین ببرند نتوانستند. دین اسلام از بین رفتنی نیست. اگر آقای [سیدابوالحسن] اصفهانی بمیرد آقای بروجردی روی کار میآید و اگر آقای بروجردی... [از دنیا رفت] آقای خمینی روی کار آمده است و... در پایان منبر به [آیتالله] خمینی دعا نموده است و نجات او را از زندان از خدا مسئلت کرد.»
سیر مبارزات یاران امام خمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، ج 2 (1 مرداد 1342 – 28 مهر 1343)، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1393ش، ص 178.
6 اسفند 1342
نامه 122 نفر از طلاب اصفهانی حوزه علمیه قم به امیرعباس هویدا دراعتراض به تبعید امام خمینی
6 فروردین 1343
فهرست تعدادی از وعاظ و روحانیون ممنوع المنبر
شماره : 43ـ321 /10
1ـ حاج آقا حسين خادمى1 واعظ مدرس 2ـ سيد جمال شهرى سدهى واعظ 3ـ حاج آقا مصطفى ابطحى واعظ 4ـ آقاى جزايرى دبير 5ـ شيخ غلامرضا فيروزيان واعظ 6ـ مهدى مظاهرى واعظ 7ـ آقاى فخر كلباسى دبير 8ـ منوچهر كيان ارثى (منصورزاده) دبير 9ـ شيخ رضا ناطق واعظ 10ـ شيخ ابوالفضل معزى دبير 11ـ حاج آقا رضا روضاتى مجتهد سردفتر 12ـ سيد احمد امامى4 واعظ 13ـ شيخ ابوالفضل ربانى واعظ 14ـ جلال طاهرى5 واعظ 15ـ شيخ حسينعلى منتظرى دبير نجف آباد 16ـ سيد يحيى مرتضوى واعظ همايون شهر 17ـ سيد عبدالرسول حجازى واعظ شهرضا 18ـ نصراله صالحى واعظ نجف آباد 19ـ شيخ اسماعيل كلباسى6 برادر فخر كلباسى واعظ 17ـ سيد عبدالرسول حجازى واعظ شهرضا 18ـ نصراله صالحى واعظ نجف آباد 19ـ شيخ اسماعيل كلباسى6 برادر فخر كلباسى واعظ 20ـ سيد جمالالدين سيادت موسوى دبير 21ـ سيد حسين جزائرى دبير 22ـ شيخ محمدجواد فاضل حائرى عرب واعظ 20ـ سيد جمال الدين سيادت موسوى دبير 21ـ سيد حسين جزائرى دبير 22ـ شيخ محمدجواد فاضل حائرى عرب واعظ 23ـ شيخ مهدى سمندرى نجف آباد
قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک(جلد پنجم)، آزادی ، مرکز بررسی اسناد تاریخی ، 1382
26 فرودین 1343
برگزاری جشن به مناسبت آزادی امام خمینی (ره) در همایونشهر
امام خمینی در خرداد 1342 توسط رژیم محمدرضا پهلوی دستگیر شد. وی پس از مدتی آزاد و به قم برگشت. این اتفاق موجی از شادی و جشن و چراغانی در شهرهای بزرگ و برخی شهرهای کوچک مانند همایونشهر ایجاد کرد. حوزه قم طى اطلاعیه هاىی از «قاطبه مسلمانان قم و سایر شهرستان ها» دعوت کرد در «جشن باشکوهى که در مدرسه فیضیه روز پنجشنبه 25 ذى القعده (20 فروردین 1343) به مناسبت آزادى و بازگشت مرجع عالیقدر عالم تشیع، حضرت آیت اله العظمى خمینى... منعقد است... شرکت فرمایند...»
جشن مدرسه فیضیه سه شبانه روز ادامه داشت و جمعیتی از شهرهاى مختلف از جمله اصفهان و شهرستان های اطراف آن به قم وارد و بلافاصله به ملاقات امام خمینى در منزل ایشان مى رفتند.
در همایونشهر هم مردم شور و شعف خود را نشان می دادند و سعی می کردند به هر شکل ممکن خرسندی خود را از آزادی رهبر شیعه نشان دهند، به همین منظور جشن با شکوهى توسط هیات مهدویه برگزار شد که طبقات مختلف مردم در آن شرکت کردند.
منبع:- اسناد ساواک در مورد خرداد 1342
5 اردیبهشت 1343
گزارش ساواک اصفهان از عزیمت عده ای از طلاب و مردم این شهر به قم و اعلام اسامی سران و محرکین این افراد
از: اصفهان
به: تهران
شماره: 220
شماره هاى عطفى : 6526 /321 ـ 3 /2 /43
ساواك اصفهان از عزيمت عده اى از طلاب و مردم اصفهان به قم اطلاع داشته و جريان را طى رمز 175ـ 30 /1 /43 به عرض رسانيده چون دستورى براى جلوگيرى از عزيمت آنها به قم داده نشد، تلاش نشد از عزيمت تعداد زياد و دسته جمعى ممانعت به عمل آيد و اما در نتيجه از حوزه علميه اصفهان كه در حدود سه هزار طلبه دارد حداكثر صد و بيست نفر آن هم به طور پراكنده به قم رفته كه سران آنها عبارت بوده اند از اصفهان 1ـ حاج شيخ حسين خادمى مدرس مدرسه صدر خواجه 2ـ حاج شيخ عباس على اديب حبيب آبادى مدرس مدرسه چهارباغ و جده 3ـ سيد جمال سدهى واعظ 4ـ فخر الياسى واعظ و دبير فرهنگ 5ـ شيخ ابوالفضل معزى واعظ و دبير فرهنگ 6ـ مصطفى ابطحى واعظ 7ـ حسين خادمى روضه خوان 8ـ شيخ احمد ربانى طلبه 9ـ شيخ محمود ربانى طلبه 10ـ ابوالقاسم ربانى طلبه 11ـ شيخ مهدى قضاوى طلبه 12ـ شيخ محمد تقى فشاركى واعظ 13ـ حاج ميرزا حسن كرمانى تاجر گز فروش از نجف آباد. 1ـ شيخ حسن على منتظرى واعظ و دبير فرهنگ 2ـ شيخ نعمت اله صالحى واعظ از همايون شهر. 1ـ حسن سدهى طلبه مدرسه صدر 2ـ سيد مهدى سدهى طلبه مدرسه جده هفده نفر بالا. با تعدادى ديگر براى شركت در مجلس روضه خوانى كه روزهاى 31 و يك و دو ارديبهشت در مدرسه فيضيه برقرار بوده به قم عزيمت نموده اند همانطورى كه روز 1 /2 در مدرسه تجمع از آنجا به منزل خمينى رفته و در آنجا شيخ رهبر ريزى كه در قم طلبه است پاى منبر ايستاده سخنانى كه خمينى ايراد سپس شيخ عباس على اديب را به خمينى معرفى كرده و متفق شدهاند روز عيد قربان دو نفر از وعاظ اصفهان به اسامى آقا فخر كلباسى و مصطفى ابطحى كه مىخواسته اند در منزل خمينى به منبر بروند خمينى به آنها گفته است به منبر برويد ولى ملايم و تند روى نكنيد. صدقى يك نسخه در پرونده ط ـ 67 رونوشت به پرونده 28 ـ 1 ضميمه گرديد.
قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک(جلد پنجم)،
9 آبان 1343
مبارزه منفی آیت اله عطاءالله اشرفی
شماره: 4556 /5/ه
موضوع: شیخ عبدالجلیل جلیلی
شیخ عبدالجلیل جلیلی و حاج عطاءالله اشرفی اصفهانی بنا به تصمیم قبلی در مورد روز دوشنبه 3 /8 /43 که مصادف با 4 آبان و ولادت اعلیحضرت همایون شاهنشاه[!] میباشد مدرسه را تعطیل نکرده و حتی در منزل هم برای عید طبق معمول جلوس نکردهاند و روز یکشنبه حاج عطاءالله در جلسه درس که فقط (سیدمصطفی جزایری) در آن حضور داشته اظهار میدارد که فردا بدطوری مصادف شده. مردم اگر جشن بگیرند اینها به حساب خودشان میگذارند و اگر جشن نگیرند نسبت به فاطمه زهرا(س) ادای احترام نشده. ما هم که فردا را نه تعطیل میکنیم نه جلوس و مسلماً علمای قم هم این عمل را کردهاند و جلوس هم نخواهند کرد.