نقل از کتاب راویان ماربین جلد ششم، نگارش محمدعلی شاهین
راویان:
حاج حسین فخاری، دکتر حسین لقمانی، یداله آقا بابایی و علی شیرازی از مبارزان دوران انقلاب
اشاره: با وجود سقوط رژیم شاه و پیروزی انقلاب اسلامی، نیروهای مردمی، همچنان درگیر نبرد برای درهم شکستن مقاومت آخرین بقایای رژیم بودند. در این شرایط وجود سازمانی منظم و متشکل برای نظم بخشیدن به امور و نیز مبارزه با عناصر وابسته به رژیم شاه، ضروری به نظر میرسید. به همین جهت یک روز پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به فرمان حضرت امام خمینی (ره)، کمیته انقلاب اسلامی برای کنترل اوضاع و برقراری نظم و امنیت، تشکیل شد. کمیتههای انقلاب اسلامی که ابتدا با عنوان کمیته موقت کار خود را آغاز کردند و در اوایل انقلاب و در خلاء نهادهای حکومتی به رتق و فتق تمامی امور از مبارزه با منافقین و تروریستهای ضد انقلاب گرفته تا حل و فصل اختلافات خانوادگی میپرداختند.. ریاست کل کمیتهها بر عهده آیت اله مهدوی کنی نهاده شد. سرانجام در سال 1369 با تصویب مجلس شورای اسلامی، این نهاد انقلابی با شهربانی و ژاندارمری ادغام گردید و نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران شکل گرفت. چگونگی شکلگیری کمیته در منطقه در گفتگو با تعدادی از راویان که به شکل پرسش و پاسخ تدوین شده حاوی مطالبی است که بخشهایی از تاریخ این فصل از همایونشهر، را روشن میسازد.
* کمیتة انقلاب اسلامی در همایونشهر چه زمانی تشکیل شد؟
یکی دو روز پس از پیروزی انقلاب و برای برقراری نظم و آرامش و امنیت در 24 بهمن 1357 کمیته در همایونشهر تشکیل شد.
* مکان کمیته کجا بود؟
کمیتة انقلاب اسلامی همایونشهر در مکان مجموعه تجاری قائم دایر شد. این بنا در ابتدای خیابان امام شمالی فعلی روبروی مسجد هاشمیه واقع است. این ساختمان که در واقع یک مرکز تجارتی بود، اطاقهای متعددی داشت که به عنوان مغازه استفاده میشد. تعدادی از آنها که خالی بود برای استقرار کمیته در نظر گرفته شد.
* چگونه اعضای کمیته مشخص شدند؟
مبارزان دوران انقلاب متشکل از روحانیون، دانشجویان و کسبه مبارز محلات مختلف بلافاصله پس از صدور فرمان تشکیل کمیتههای انقلاب دور هم جمع شدند تا چگونگی اجرای دستور را به مشورت بگذارند.
* خروجی این نشست چه بود؟
در این جلسه قرار بر این شد که سه نفر از فروشان، سه نفر از ورنوسفادران و سه نفر از خوزان و اندآن برای تشکیل کمیته توسط انقلابیون محلات معرفی شوند. با معرفی این افراد که از مبارزان دوران انقلاب بودند کمیته انقلاب عملا تشکیل شد.
* اسامی آنها را به خاطر دارید؟
بله، شیرازی، ماهوش، صرامی، طاهری، نجمی و زهتاب برخی از اعضای اولیه این کمیته بودند.
* ریاست کمیه را چه کسی بر عهده داشت؟
ریاست کمیته معمولاً به دست روحانیون بود. کمیتة اصفهان به ریاست آیتالله خادمی و همایونشهر به ریاست حاج آقا رضا صهریو سپس حاجآقا احمدی اداره میشد. پس از مدتی آیتاله حاج شیخ جواد جبلعاملی و حجتالاسلام حجازی ریاست آن را عهده دار شدند.
* کمیته ها شرح وظایف هم داشتند؟
بله و شرح وظایف کمیته از تهران ابلاغ میشد.
* چه جور وظایفی بر عهده آنها بود؟
وظایف کمیتهها برقراری امنیت در سطح شهر و روستاها، مبارزه با گروههای مسلح ضد انقلاب، دستگیری مجرمان و قاچاقچیها و انجام مأموریتهای انتظامی و انقلابی بود.
* امکانات و اسلحه را از کجا تهیه میکردند؟
به نسبت نیاز، سلاح، ماشین و امکانات از طریق مرکز در اختیارشان قرار میگرفت.
* بیان میشود که کمیته ها در شهربانی و ژاندارمری هم نماینده و یا شعبه داشتند، ماموریت آنها در این مراکز نظامی چه بود؟
بله یک دفتر در شهربانی و یک دفتر هم در ژاندارمری داشتند که نمایندگانی از کمیته طبق برنامه به آن دفاتر میرفتند.
* مگر شهربانی و ژاندارمری فعال نبودند؟
بله ولی از طرفی مردم به آنها اعتماد نداشتند و از طرف دیگر بهر حال آنها از نیروهای رژیم قبلی بودند و بایستی نظارتی برآنها باشد.
* گزینشی هم برای ورود به کمیته در کار بود؟
گزینشی انجام نمیشد، به همین دلیل معدود افرادی با انگیزههای سودجویانه و منفعت طلبانه وارد آن شدند که با سلیقهای رفتار کردن، مشکلساز میشدند. البته بیشتر افراد، انگیزه خدمت و روحیه انقلابی داشتند.
* کار کمیته ها تا کی ادامه داشت؟
کمیتهها با تشکیل سپاه باید منحل میشدند، ولی در بعضی شهرها این اتفاق نیفتاد، تا اینکه پس از مدتی با شهربانی و ژاندارمری در هم ادغام شدند و در دهۀ هفتاد تحت عنوان نیروی انتظامی به فعالیت خود ادامه دادند.
* در همایونشهر پس از تشکیل سپاه وضع کمیته چگونه شد؟
در اردیبهشت 1358 به فرمان امام خمینی (ره) سپاه پاسداران تشکیل شد. مدتی بعد در همایونشهر نیز، فرماندة وقت سپاه و چند نفر از اعضاء در حضور حاجآقا نورالله جبل عاملی که به جای پدرشان در کمیته حضور داشتند، صورتجلسه تنظیم و طبق آن مأموریت و امکانات کمیته به سپاه واگذار شد. با تشکیل سپاه پاسداران برخی از نیروهای کمیته جذب سپاه شدند و اداره امور را در دست گرفتند. گاه موازی کاریها، برخوردهایی را بین کمیته و سپاه موجب میشد که در اکثر مواقع با وساطت روحانیون با نفوذ و بزرگان ختم به خیر میگشت.