نقل از کتاب راویان ماربین جلد ششم، نگارش محمدعلی شاهین
اشاره: ماربین یا مهرین و مهربین، از تعدادی آبادی تشکیل شده است. اسامی آبادیهای ماربین در منابع مختلف قدیم و جدید با اندکی تفاوت آورده شده است. با گذشت زمان مجموعه این آبادیها بلوک هفتم اصفهان و سپس دهستان و از سال 1326 بخش ماربین به مرکزیت سده خوانده میشدند. در سال 1337 سده به همایونشهر تغییر نام داد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی بخش ماربین تبدیل به فرمانداری و نام خمینی شهر برای آن برگزیده شد. اما چند سال بعد تعدادی از 58 آبادی ماربین به اصفهان الحاق شد و تعداد دیگری در شهرستان خمینی شهر ماندند. هیأت وزیران در سال 1360 تعداد 3 دهستان برای آن تصویب کرد این دهستانها عبارت بودند از:
1 - دهستان ماربین علیا به مرکزیت روستای کوشک شامل: کوشک، اصغرآباد، تیرانچی و فیضآباد تیرانچی
2 - دهستان ماربین وسطی به مرکزیت روستای آدریان شامل: آدریان، هرستان، کرتمان، قلعه امیریه و ولاشان
3 - دهستان ماربین سفلی به مرکزیت روستای جویآباد مشتمل بر 10 روستا، مزرعه و مکان شامل:
جویآباد، وازیچه، قلعه چهارم، احمدآباد، جعفرآباد، دستجرد قداده، قلعه صدراعظم، مزرعه خوشآب، امامزاده سیدمحمد و دانشگاه صنعتی. اما این تقسیم بندی پایدار نماند و تعدادی از روستاها به شهر تبدیل و تعدادی دیگر به شهر خمینی شهر و درچه پیوستند.
هسته اولیه شهر را سه روستای نزدیک به هم فروشان، خوزان و ورنوسفادران تشکیل میدهند که در زمانی به همین علت سده نامیده میشدند. در هنگام نگارش کتاب، خمینیشهر مرکز شهرستان و سه شهر درچه، کوشک و اصغرآباد از توابع آن و تیرانچی و قلعه امیریه دو روستای آن هستند. پرسش و پاسخهای آورده شده با شاهدان به منظور مستند کردن تاریخ ایجاد شهرستان خمینیشهر و حواشی آن تدوین شده است.
* چه سالی فرمانداری شهرستان خمینی شهر تاسیس شد؟
سال 59 یکی دو ماه قبل از شروع جنگ
* تاریخ دقیق و مصوبه آن معلوم است؟
بله در تاریخ 21 اردیبهشت 1359 شورای انقلاب جمهوری اسلامي در جلسه 5921 خود بنا به پيشنهاد وزارت كشور و به استناد تبصره 2 ماده قانون تقسيمات كشوري مصوب آبان ماه 1316 دو مصوبه در خصوص همایونشهرتصويب نمود:
1- نام همايونشهر مركز بخش ماربين شهرستان اصفهان به خمينی شهر تغيير يابد.
2- بخش ماربين از شهرستان اصفهان منتزع و تبديل به شهرستان به مركزيت خمينیشهر گردد. این مصوبه در تاریخ 4 خرداد 1359 ابلاغ شد.
* اولین فرماندار شهرستان چه کسی بود؟
فردی به نام مصطفی نیلیپور از اهالی اصفهان، وی دبیر آموزش و پرورش بود و سابقه تدریس و آشنایی با مبارزان همایونشهر را داشت. پساز انقلاب یک سال فرماندار کازرون بود و سپس به همایونشهر آمد.
* دلایل تبدیل بخش ماربین به فرمانداری خمینی شهر چه بود؟
یکی افزایش جمعیت که در آن زمان به 175 هزار نفر رسیده بود و دیگر تقاضا مردم به خصوص در آن فضای پس از انقلاب که انتظار تغییر و تحولات بزرگی داشتند. عموم مردم فکر میکردند با فرمانداری شدن معجزهای اتفاق میافتد و تمام امکانات استان به خمینی شهر سرازیر میشود.
* دلایل انتخاب آقای نیلی پور چه بود؟
خودشان در مصاحبه ای گفته اند: پیش از انقلاب خیلی به همایونشهر رفت و آمد داشتم. هر روز می آمدیم و بیشتر در مسجد ملاحیدر جلسات زیرزمینی داشتیم. در یکی از دبیرستانهای پسرانه شهر هم تدریس میکردم.
* فرمانداری کجا مستقر شد، ساختمانی برای آن خریدند و یا احداث کردند؟
در همان ساختمان بخشداری در خیابان امیرکبیر مستقر شد و با همان شش، هفت نفر کارمند بخشداری عنوان فرمانداری پیدا کرد.
* بقیه آبادی های ماربین این تغییرات را پذیرفتند؟
درچه و رهنان مرتب ادعای استقلال میکردند و میخواستند بخشداری مستقل داشته باشند و یا زیر نظر اصفهان بروند و برای همین با تحصن ها و اعتصاب ها خصوصا در رهنان مواجه بودیم حتی به دادگاه انقلاب هم شکایت کرده بودند. دیگر آبادی های نزدیک شهر مانند آدریان و هرستان وجوی آباد هم به دنبال الحاق به شهر بودند.
* احتمالا فرمانداری با مشکلات متعددی در بدو تاسیس روبرو نبود؟
بله همینطور است، توقعات پیشتر گفته شده به اضافه مشکلات جنگی که تازه شروع شده بود و کوپنی شدن ارزاق و بنزین، توقع انجام فعالیتهای عمرانی و نبود بودجه و دخالت نهادها و افراد با نفوذ از مشکلات فرمانداری تازه تاسیس شده بود.
* نمونه هایی از آن نقل شده است؟
بله فرماندار وقت در مصاحبه های خود ذکر کرده آنزمان یک یک پمپ بنزین بیشتر نبود وگاه مجبور بودم خودم برای رفع مشکلات بنزین کوپنی آنجا حاضر شوم.نام شهر را از همایونشهر به خمینی شهر تغییر دادیم. تابلوها را عوض کردیم. ادارات ثبت اسناد و احوال و آموزش و پرورش و ... خیلی مقابل این کار ایستادند چون باید همه چیز در ادارات تغییر میکرد و مهرها عوض میشد. ...... طرحهای زیادی برای شهر داشتیم؛ اول اینکه آرامستانها را یکی کنیم چون هر محلی برای خودش چند تا قبرستان داشت. گفتیم باید اتحاد را از مردهها شروع کنیم اما هنوز 3-2 روز از تصویب این طرح نگذشته بود که رییس شهربانی زنگ زد و گفت یکی از روحانیون ورنوسفادران میخواهد علیه این طرح منبر برود. وقتی به حضور حاج آقا رسیدیم فرمود: نمیدانی خمینی شهر یعنی چه؟ این شهر، شهر 100 قوم و 100 ملت است. این کار که تو میخواهی بکنی خطرناک است. این اولین طرح ما بود که این گونه با مانع مواجه شد.طرحهایی داشتیم که نه زمینه مردمیاش فراهم بود نه اداری و نه بودجهای در کار بود. مراجعات مردم به فرمانداری بسیار زیاد بود و یکی از ویژگیهای مردم شهر هم سماجت بود که نیست و نداریم را باور نمیکردند و ناچار خیلی از وقت ما صرف پاسخگویی به همین مراجعات میشد.
* عمر فرمانداری اولین فرماندار شهرستان چه مدت به درازا کشید؟
یک سال و بعد به استانداری اصفهان منتقل شد و به سمت مدیر کل سیاسی استانداری منصوب شد
* در مقدمه ذکر شد که طبق مصوبهای در سال 1366 سه دهستان برای شهرستان خمینی شهر اعلام شد ظاهرا این مصوبه دوام چندانی نداشت و اساسا عملیاتی نشد؟
بله همینطور است. در تقسیم بندی مذکور سه دهستان ماربین علیا، وسطی و سفلی مطرح شده بود که نه تنها پذیرشی از سوی مردم آن مناطق برای قرار گرفتن در آن دهستانها نبود، بلکه مقاومت و اعتراض هم در مقابل آن اتفاق افتاد. مثلا اهالی جویآباد با آن که مرکز دهستان سفلی اعلام شده بود، اعتراض عمومی کردند که تلفات جانی هم داشت. در نتیحه به تدریج تقریبا تمام آبادیهای ذکر شده در این تقسیم بندی به شهر تبدیل و یا به شهر نزدیک خود پیوستند.