نقل از کتاب راویان ماربین جلد سوم، نگارش محمدعلی شاهین
راویان: امیرحسین امینی متولد 1308، خسرو رفیعی متولد 1318، کرامت الله عمادی متولد 1324، اکبر شاهین متولد 1327 و عبدالغفور نعمتی متولد 1329.
اشاره: رخداد تغییر نام سده به همایونشهر و روند آن از زبان راویان چندی شنیده شده است. در واقع هر کدام گوشه های از آن را روایت می کنند و به همین دلیل مجموعه آنها آورده می شود.
روایت عبدالغفور نعمتی:
شما ظاهرا شاهد صحنهای بوده اید که نقل آن اطلاعاتی به خواننده در خصوص تغییر نام سده به همایونشهر می دهد؟
بله سال 1338 بود که نخست وزیر وقت دکتر اقبال به سده سفر کرده بود1 من هم برای تماشای به جمع مردم رفتم.
مردم کجا جمع بودند؟
اطراف فلکه که به آن ایستگاه هم میگفتند.
مشاهدات شما از این جمع چه بود؟
سخنرانان درخواسته ایی مطرح میکردند که یکی از آنها تغییر نام سده به همایونشهر بود و وقتی مردم این درخواست را می شنیدند هورا و سوت سر میدادند و کف می زدند.
سخنرانان را به یاد می آورید؟
یکی از آنان عبدالغفور سرتیپی بود که پیمان کار سرشناسی در کشور بود و با دربار در ارتباط بود و بعدها بزرگ راه تهران قم را کشید.
او چه گفت؟
در تایید تغییر نام سده به همایونشهر حرف زد و گفت: من صحبت کردهام دربار هم با این تغییر نام مخالفتی ندارد.
چیز دیگری از سفر دکتر اقبال به سده به خاطر دارید؟
بله یک درمانگاه ابتدای خیابان ورنوسفادران ساخته شده بود که افتتاح کرد.
.........................
راویت کرامت الله عمادی
شما به عنوان یک فعال اجتماعی باید اطلاعاتی از تغییر نام سده به همایونشهر داشته باشید؟
بله، کم و بیش
شاهد رخدادی بوده اید که چگونگی تغییر نام را روشن کند؟
بله به خاطر دارم استاندار اصفهان به نام سرلشکر گرزن در سال 1336 برای کلنگزنی ورزشگاه بزرگ شهر به سده آمد. مراسم استقبال از وی در فلکه بود.
در این مراسم بود که تغییر نام سده به همایونشهر مطرح شد؟
برنامه در ارتباط با تغییر نام نبود ولی مرحوم حاج آقا جمال صهری پشت بلندگو رفت و شعری خواند که نام همایونشهر در آن بود و مردم هم با شنیدن آن کف زدند.
آن شعر را به یاد می آورید؟
بله
فصل فروردین هما افراشت پرّ پرنیان / شد همایونشهر ما شهر همایون در جهان2
اما راویان دیگر میگویند در زمان سفر دکتر اقبال که دو سال بعد از این ماجرا اتفاق افتاده این درخواست مطرح میشود، نظر شما چیست؟
تا آنجا که من به خاطر دارم وقتی برای الحاق اندان نامه نگاری میکردیم در نامه نگاریها از نام همایونشهر استفاده میکردیم. چون خودم دست اندرکار بودم این را مطمئن هستم.
شما چه تاریخی این نامه نگاری ها را می کردید؟
این نامه نگاری ها قبل از سال 1338 صورت گرفت به طوری که در سال 1337 اندان به شهر الحاق شد. شاید مدتی این تغییر نام درخواست می شده و در سفر اقبال رسمی میشود 3
با روحیه ای که از شما سراغ دارم باید در مراسم استقبال از دکتر اقبال هم بوده باشید، اینطور نیست ؟
چرا بودم مراسم در دبیرستان عماد بود و به خاطر دارم حاج حیدرآقا اشرفی سخنرانی کرد و در همین برنامه بود که درخواست شد حوزه انتخابیه ماربین از اصفهان جدا شود . اما در خصوص نام همایونشهر چیزی به خاطر نمی آورم.
روایت امیرحسین امینی شهردار وقت سده:
جریان تغییر نام سده به همایونشهر به چه شکلی بود؟
در زمانی که هیات دولت به سده سفر کرد بنده خیر مقدم گفتم و خواسته های زیادی را از جانب مردم مطرح کردم. یکی ازآنها تغییر نام سده به همایونشهر بود که در هیات وزیران مطرح و باآن موافقت شد. متن سخنرانی در نشریه شهرداری چاپ شد.
هدف از تغییر نام چه بود؟
میخواستیم عنوان شهر که ده بودن منطقه را تداعی میکرد عوض شود.4
چطور به این اسم رسیدید، شورایی بررسی کرده بود و یا با استناد به یک موضوع باستانی مثل همایوندژ انتخاب شده بود؟
نه شورایی مصوب نکرده بود و تا آنجا که من میدانم همایوندژ نداریم، کهندژ داریم.
استناد به عنوان اعلیحضرت همایونی نبود؟
نه چنین هدفی در کار نبود خود مردم این اسم را قبلا به کار میبردند و مرحوم صهری هم هنگام کلنگزنی آسفالت خیابانها یکی دوسال قبل از آن در شعری از این کلمه استفاده کرد بهرحال منظور از همایون مبارک است و این که عنوان شهر ده نباشد، شهر باشد.
..................
1-در آبان 1338 دکتر منوچهر اقبال نخست وزیر وقت در صدر هیئت دولت به سده سفر میکند.( شاهین، محمدعلی(1396)، هزار سال خمینی شهر، اصفهان، گفتمان اندیشه، ص122).
2- شعر سروده شده در مراسم استقبال از استاندار اصفهان این چنین بود: فصل فروردین هما افراشت پرّ پرنیان / شد همایونشهر ما شهر همایون در جهان
راه آسایش به روی عابرین کرد افتتاح / نقشه آسفالت تامین کرد راه رهروان
تا کلنگ راهسازی بوسه زد بر دست او / کند خار راه و گل آمد به طرف بوستان
خیرمقدم از زبان جملگی صهری سرود / از فروشان و دگر خوزان و ورنسفادران
3- طبق سندی در سال ۱۳۳۵ استانداری اصفهان جوابیه خود را به انجمن شهر سده در خصوص پیشنهاد تبدیل نام سده به همایونشهر از سوی آنها میدهد. ( مرکز اسناد اصفهان، شناسه سند ۹۷/۳۳۹/۹۳۴). این نشان میدهد که پیشنهاد تغییر نام از سوی انجمن شهر سده دنبال میشده و تا تحقق آن فراز و نشیبهایی را طی کرده است و حضور نخستوزیر وقت در سده فرصت خوبی برای تحقق آن بوده است.
4- بعضی اسناد نشان دهنده نگرانی اهالی سده از مترادف بودن نام سده با منطقهای روستایی میباشد که برازنده شهرشان نمیباشد و مانع دسترسی این منطقه کهن به جایگاه واقعی خود می باشد.از جمله این اسناد مقالهای است که در اردیبهشت سال 1313 در روزنامه اخگر با عنوان سده شهر است نه ده چاپ شده است.تغییر عنوان ده به شهر در اسامی شهرها در این دوران در مناطق دیگر هم اتفاق افتاده است مثلا دهکرد به شهرکرد تبدیل شده است.