نقل از کتاب راویان ماربین جلد سوم، نگارش محمدعلی شاهین
راویان: امیرحسین امینی متولد، 1308، خسرو رفیعی ورنوسفادرانی متولد 1318 کرامتالله عمادی متولد 1324، اکبر شاهین متولد 1327 و عبد الغفور نعمتی.
اشاره: دکتر اقبال از سال 1336 نخست وزیر کشور شد1 وی سفرهای استانی متعددی داشت یکی از این سفرها به استان دهم انجام گرفت. در این سفر اقبال به سده هم آمد پرسش و پاسخهای آورده شده براساس روایت های شاهدان، مسولان وقت و پاره ای از اسناد تنظیم شده است.
در زمان سفر دکتر اقبال به سده، نماینده و شهردار شهر چه کسانی بودند؟
یکی از نمایندگان که جایگاهی در شهر داشت حسام الدین دولت آبادی، شهردار امیرحسین امینی و رییس انجمن شهر آقا رضا شاهین بود.
دولت آبادی در برنامه ریزی سفر مذکور چه نقشی داشته است؟
سید حسام الدین دولتآبادی (۱۲۸۲–۱۳۶۴) نماینده اصفهان در مجلس شورای ملی، از سیاستمداران با نفوذ و از اعضای هیئت مؤسس و کمیته مرکزی حزب ملیون بود. وی دفتر این حزب را در سده افتتاح کرد و از طریق همین حزب و حمایت افراد با نفوذ محلی به مجلس راه یافت. موسس حزب دکتر اقبال بود و طبیعی است دولت آبادی روابط خوبی با نخست وزیر داشته باشد.
برنامه سفر نخست وزیر وقت به سده به چه شکلی اجرا شد؟
او در میدان مرکزی (فلکه) از طرف مدیران شهر و نمایندگان و معتمدین و اعضای حزب ملیون استقبال شد و ظاهرا درمانگاه ابتدای خیابان ورنوسفادران را افتتاح کرد و به سالن دبیرستان عماد رفت. آنروزها سالن دبیرستان عماد تنها ساختمان مناسب برای این گونه برنامهها بود. درآن مکان دولت آبادی خوش آمد گفت و امیر حسین امینی شهردار وقت طی سخنان مبسوطی خواسته های اهالی را مطرح کرد.
این خواسته های چه بوده است؟
تغییر نام سده به همایونشهر، آسفالت خیابانها، نماینده مستقل برای حوزه ماربین، تکمیل دوره دبیرستان، تشکیل شهربانی.
و این خواسته ها عملی میشود؟
بعداز سفر وی منطقه نماینده مستقل پیدا میکند و نام شهر به همایونشهر تغییر می یابد و کلاس دوازدهم هم در دبیرستان عماد تشکیل میشود البته بعضی ها معتقد هستند این اقدامات روند خود را طی میکرده و شاید این سفر تحقق آنها را تسریع کرده باشد. به جزییات این موضوعات در جای خود پرداخته شده است.
نخست وزیر گزارش سفر خود را به استان دهم در جایی ارایه کرده است؟
بله وی چند روز بعد با حضور در مجلس شورای ملی طی سخنانی در خصوص اهداف سفرهای استانی و سفر پنجم استانی که به اصفهان بوده گزارش میدهد و در بخشی ازگزارش خود میگوید: آخرین استانی که مورد بازدید هیئت دولت قرار گرفت استان دهم (اصفهان ) بود. رؤس اقداماتی را که در این استان شده است و نتایجی که از این مسافرت گرفته شده است به عرض میرسانم، روز اول مسافرت ما در اصفهان تماس با طبقات مختلف و کارمندان ادارات بود روز بعد البته بلافاصله مسافرت ما روی نقاط مختلف آن استان شروع شد. بترتیب از شهرستانهای اردستان نائین یزد بازدید به عمل آمد البته بسیاری از تقاضاها موضوعات خیلی کوچکی بود ولی چون از نظر محلی و عمومی بسیار مهم بود تا آنجائی که مقدور بود حل و فصل شد. روز سوم مسافرت ما به شهرضا بود و از آنجا به شهرکرد و تمام مناطق را دیدیم. روز چهارم مسافرت به نجف آباد و سده رفتیم بخش نجف آباد در حدود ۴۰ هزار نفر جمعیت دارد و بخش سده در حدود صد هزار نفر جمعیت دارد و یکی از بخشهای خیلی حاصلخیز است و مردم فعالی دارد.
.........................
1- منوچهر اقبال در مهرماه 1288 در کاشمر خراسان متولد شد و در سال 1311 از دانشکدهی پزشکی فرانسه با تخصص در امراض عفونی فارغالتحصیل شد. او از شاخصترین چهرههای سیاسی عصر پهلوی و از دوستان شخصی محمدرضا پهلوی به حساب میآید. وی رشد سیاسی خود را از دهه بیست آغاز و در دورهی ملی شدن نفت با مواضعی که داشت بیش از پیش مورد توجه دربار و بیگانگان قرار گرفت. اقبال از چهرههای طرفدار بریتانیا و سپس آمریکا بود که سرانجام در فروردین 1336 به نخست وزیری منصوب شد. انتخاب وی به این سمت تا حدودی به تلاشهای اشرف خواهر شاه نیز مربوط میگردید. وی سرانجام در شهریور 1339 به دلیل فساد و دخالت گسترده در انتخابات مجلس از نخست وزیری برکنار و تا زمان مرگش در آذر 1356 ریاست شرکت نفت را برعهده داشت. منوچهر اقبال یکی از چهل خانواده مرتبط با دربار بود. خانواده وی حدود بیش از یک قرن در استان خراسان صاحب نفوذ بوده و به خاطر همین نفوذ او به دربار شاه فراخوانده میشود. شکلدهی ساواک. در سال 1335 توسط ده مستشار امریکایی، اقدام نمایشی سفرهای استانی و تشکیل سازمان بازرسی شاهنشاهی از اقدامات او در دوره نخست وزیری بود. در اولین سال نخستوزیری اقبال، دو حزب تازه در ایران با توجه به فشار مطبوعات و سیاستمداران امریکای به منظور نجات ایران از سقوط در ورطهی کمونیسم و به فرمان شاه پا به عرصه وجود نهاد. ابتدا حزب مردم به رهبری اسدالله اعلم تشکیل شد و پس از آن حزب ملیون توسط اقبال در اریبهشت 1337 تأسیس شد. هر دو حزب مجری اوامر شاه بودند.
منابع:
- پسیان، نجفقلی؛ و معتضد، خسرو؛ معماران عصر پهلوی، تهران، ثالث و آتیه، 1379
-رجال عصر پهلوی، دکتر منوچهر اقبال به روایت اسناد ناشر: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات چاپ اول؛ 1379.