نقل از کتاب راویان ماربین جلد دوم، نگارش محمدعلی شاهین
مروری بربازیهای محلی و سابقه تربیت بدنی در سده
راویان: اسماعیل رضایی (1398-1295) حاج محمد اخوان (1397-1304)، غلامعلی یادگاری متولد 1307، امیرحسین امینی، محمود گرجی متولد 1315، حسین باقری، خانمآغا شريفي متولد 1310، صدیقه طاهری متولد 1322
اشاره: دختران و پسران سدهی گرچه از همان کودکی همراه پدر و مادر خود به کار و حرفه آموزی مشغول میشدند و ظاهرا فرصت مناسبی برای بازی کردن نداشتند ولی با این وجود هر وقت امکانی مییافتند به بازی مشغول میشدند. در این نوشتار هدف مستند کردن این بازیها با استفاده از گفته های راویان و تاریخچه تربیت بدنی با مرور بر اسناد منطقه به صورت پرسش و پاسخ میباشد.
سوال نخست این است که آیا در بین کودکان سدهی بازی کردن رایج بود؟
بله بهر حال بچهها هر وقت فرصتی گیر میآوردند به بازیهای مختلف میپرداختند.
اگر بخواهیم براساس گفته های راویان فهرستی از بازیهای رایج تهیه کنیم اسامی چه بازیهایی در آن جای میگیرد؟
گردو بازی، هسته خرما بازی، هفت سنگ، گاومنی، عمو زنجیرباف، لیلی بازی، جوز و خط، کلاغ پرنده، چفت و پله، اَرنگ اَرنگ اسبی چه رنگ؟، قرقره چالی، کلاه نشونی، تاپ تاپو، چست و خیزک، سنگ من و دامن تو، عروسک بازی و یک قُل دو قُل1
بازیها خاص پسران بوده و یا دخترها هم بازی میکردند؟
هر دو بازی میکردند البته دخترها محدود بوده و همه نوع بازی را انجام نمی دادند. بازیهای میدانی منحصر به پسرها بود گرچه وقتی بازی در خانه های بزرگ انجام میشد خواهر و برادرها در آن شرکت داشتند. بنابراین بین بازیهای دخترانه و پسرانه تفاوت وجود داشت.
ازبین بازیهای نام برده شده دخترها به کدام بازیها مشغول میشدند؟
عروسک بازی، یک قل دو قل، گاومنی، عمو زنجیر باف، جوز و خط و کلاغ پرنده. البته بعضی بازیها بین دخترها و پسرها مشترک بود.
مکان و میدان خاصی برای بازیهای پسران وجود داشت؟
اکثر بازی های نام برده شده نیاز به میدان بزرگ داشت و بچه ها سر گذرها و در کوچه ها و زمین های بایر محل جمع شده و بازی میکردند.
پس از دایر شدن دبستان در سده آیا دانش آموزان بازی و ورزش هم در مدرسه انجام میدادند؟
بله کم و بیش، نرمش صبحگاهی و طناب زنی در مدرسه انجام میشده است.
اصولا سرنخهای پیدا شدن متولی برای ورزش در سده به چه سالهایی میرسد؟
متولی ورزش درکشور از دهه های اول قرن 14 انجمن تربیت بدنی بود، گرچه در برخی از منابع تشکیل این انجمن در سده را سال 1323 ذکر کرده اند2 اما در برخی از اسناد منطقه پیش از این تاریخ از انجمن مذکور نام برده شده است. از جمله در خبری در روزنامه اخگر در سال 1314 یعنی دو سال پس از تاسیس اولین دبستان سده دستور تاسیس انجمن تربیت بدنی محلی سده درج شده است.3 سندی از سال۱۳۱۹ـ۱۳۲۰ با محتوای رونوشت بودجه انجمن تربیت بدنی سده و مکاتبات در خصوص لحاظ نشدن هزینههای مربوط به مسابقات و تهیه لوازم پیشاهنگی در بودجه و درخواست اصلاح بودجه مذکوردر ۲۶ برگ در اسناد ملی وجود دارد و سندی مربوط به سال 1323 در 4 برگ صورت بودجه انجمن تربیت بدنی سده را نشان میدهد. بهرحال با تشکیل این انجمن ورزش سده متولی و بودجه پیدا میکند که البته دامنه عمل آن چند مدرسه موجود بوده است.
ورزشگاه خاصی در سده دایر نبوده است؟
خیر سالها بعد از تشکیل انجمن یعنی در سال 1336 انجمن مذکور تصمیم به احداث ورزشگاه بزرگ شهر میگیرد و کلنگ آن در بهمن آن سال با حضور استاندار در زمانی که امیرحسین امینی شهردار و مرید رستمی بخشدار بوده به زمین زده میشود.
بودجه ساخت این ورزشگاه از کجا تامین میشود؟
در ابتدا از محل 3 درصد درآمد شهرداری بودجه در نظر گرفته میشود ولی بعدا سعی میشود از کمکهای استانداری و خیرین هم استفاده شود. اسناد نشان میدهد پرونده تاسیس این ورزشگاه از سال 1329 تا سال 1351 باز بوده و وزارت مسکن و شهرسازی کار تکمیل این ورزشگاه را ادامه میدهد.4
قبل از تشکیل انجمن تربیت بدنی و بعدا ورزشگاه آیا خود مردم مکانی برای ورزش نداشته اند و اگر بوده چه ورزشی میکردند؟
ورزش قدیمی مردم ورزش باستانی و زورخانهای بوده است. گفته های شفاهی نشان میدهد در دهه اول قرن 14 در تکیه گاردر یک زورخانه دایر بوده است که در سیل سال 1317 تخریب میشود. سندی هم مبنی بر تقاضای تاسیس زورخانه در سده ازسال 1330 وجود دارد.
ورزش های نوین چطور؟
این ورزشها که در صدر آنها دو و میدانی بوده است از مدارس شکل میگیرد و کمکم در مراسم رسمی دولتی برای آن مسابقاتی برگزار میشود و با تاسیس دبیرستان عماد زمین والیبال و بسکت و میز پینگ پنگ در آن دایر می شود. البته کشتی و وزنه برداری هم جایگاه خودش را داشته است.
....................................
1-در دهه 1300 انجمن ملی تربیت بدنی در ایران پس از تصویب قانون ورزش اجباری در مدارس، تأسیس شد. در سال 1320 تربیت بدنی به دو بخش وزارت فرهنگ و انجمن ملی تربیت بدنی تفکیک شد در سالهای بعد امور ورزش در ایران به سه بخش مجزای سازمان تربیت بدنی و تفریحات سالم، کمیته ملی المپیک و شورای ورزش بانوان متمرکز شد.
در سال 1350 سازمان تربیت بدنی و تفریحات سالم یکی از معاونتهای نخست وزیری شد و در هر استان کشور اداره کل تربیت بدنی تشکیل گردید.
در سال 1353 هفتمین دوره بازیهای آسیایی در تهران برگزار شد و با گشایش مجموعه ورزشی آزادی به تدریج مدارس و دانشکدههای تربیت بدنی شکل گرفت.
در تاریخ 8 دی ماه 1389 نمایندگان مجلس شورای اسلامی با ادغام سازمان تربیت بدنی و سازمان ملی جوانان و تشکیل وزارت ورزش و جوانان موافقت کرد.
2- شاهین، محمدعلی، هزارسال خمینی شهر، اصفهان، گفتمان اندیشه، 1396، ص 44.
3- روزنامه اخگر اصفهان شماره 1076
4-قرارداد بین اداره کل آبادانی و مسکن استان اصفهان و شرکت اهر در خصوص تکمیل استادیوم ورزشی شهرستان همایونشهر و شرایط عمومی قرارداد ، وزارت مسکن و شهرسازی، آرشيو ملي ايران،شناسه سند ۳۹۵/۱۵۹۶.