نقل از کتاب مروری بر تاریخ سده و همایونشهر، محمدعلی شاهین
همزمان با تاسیس بلدیه سده و شروع اصلاحات در منطقه سه تغییر دستوری در نوع لباس مردان، عزاداری و حجاب زنان در کشور شروع و به شکلی از معضلات حاشیهای بلدیه محسوب میشد که به آنها پرداخته میشود.
متحدالشکلکردن البسه
فکر اتحاد لباس یا متحدالشکلکردن البسه از اواخر دوره قاجار توسط عده ای در نشریات و جراید، مطرح میشد.
بعد ازآنکه رضاشاه به سلطنت رسید، به عملیکردن این فکر با دستورات شخصی مبادرت کرد و ماموران دولتی در شهرستانها را به اجرای سیاست استعمال لباس متحدالشکل، به ویژه بر سر نهادن کلاه پهلوی، موظف نمود. این رویه از اوایل سال 1306.خورشیدی شدت بیشتری پیدا کرد و هرگاه در جایی اجرا میشد برای این موفقیت جشنی برپا میگردید که البته با مقاومتها و انتقادات روبرو بود. در جهت قانونی کردن این اقدامات لایحه متحدالشکل نمودن البسه اتباع ایران در داخله مملکت در چهار ماده در دی 1307 در مجلس تصویب شد. طبق مفاد یکی از مواد روحانیون با شرایطی از اجرای این قانون معاف شدند. در سالهای بعد قانون مذکور و نظامنامه بهتدریج تغییر یافت، از جمله محدثین و نیز طلاب فقه و اصول، میبایست پس از دادن امتحان و تحصیل تصدیق از وزارت معارف، جواز استفاده از لباس روحانی و معافیت از لباس متحدالشکل را به دست میآوردند. برای اجرای قانون مذکور در مقاطع مختلف گاه پیگیری ها شدت و گاه کاهش مییافته است. مثلا قبل از مسافرت رضاهشاه به اصفهان در سال 1308 اجبار به تغییر لباس شدت میگیرد. درفروردین 1308 جلسات امتحانی طلاب و مدرسین در اداره معارف اصفهان برای صدور جواز لباس. برپا شد. در مهر 1309 نظمیه اصفهان پوشیدن عبا و قبای راسته و بستن شال را برای عموم مردم به استثنای طبقه مصرحه در قانون ممنوع میکند و اجازه تهیه پالتو با پارچههای قباهای مندرس نشده را صادر میکند. برای نظارت بر لباس روحانیون کمسیون جواز در اداره حکومتی در همین سال دایر میشود و جوازهای موقت ارفاقی به روحانیون برای استفاده از پوشش عبا و عمامه صادر میگردد. این جوازها سال بعد لغو میشود ولی عدهای از معممین توابع اصفهان به آن اعتراض میکنند. در همین حال برخی از روحانیون اصفهان مانند صدرالاسلام داوطلبانه لباس خود را کنار میگذارند و جلسه تغییر لباس برای وی برپا میشود. در این جلسه حکمران اصفهان اعلام میکند برای آن دسته از معممین که بخواهند تغییر لباس بدهند، لباس پهلوی تهیه میشود. اجرای قانون متحدالشکل کردن البسه در ماربین و سده مدتی بعد از اصفهان شروع می شود. در مهر 1312 اهالی سده به استفاده از لباس متحد الشکل توسط امنیه اجبار میشوند و کمیبعد مامور جهت نظارت بر امر متحد الشکل نمودن البسه در سده، تعیین میگردد. کارکنان بلدیه، پستهای شعبه عوارض سده، دیگر کارمندان دولت و مردم ملزم به استفاده از کلاههای تمام لبه یا کلاه پهلوی میشوند. و ماموران به محلات مختلف سده برای رسیدگی به اجرای قانون اعزام میشوند. در مقابل مردم نیز بهانه هایی از جمله نبودن خیاط، کلاه پهلوی و گرانی را برای مقابله با اجرای قانون مطرح میکنند. به همین دلیل حکومت هم سعی بر برطرف کردن موانع میکند، مثلا در سال 1314 به صنف کلاه مال سده جهت تهیه کلاه تمام لبه و ارزان، جهت رعایا دستور داده میشود. همانطور که پیشتر آمد این تغییر پوشش به صورت گروهی و همراه جشن بوده است مثلا در شهریور 1314تغییر کلاه عدهای از اهالی در خانه کدخدای خوزان همراه با جشن برگزار میشود. همزمان با پیگیری تغییر لباس مردم، مجوزداشتن و یا نداشتن معممین سده به لحاظ لباس، مرتب بررسی و پس از دادن مهلت برای اخذ جواز به آنها نهایتا آخرین جلسه کمسیون عمامه سده در آبان 1315تشکیل میشود. در این بین عدهای از آنها لباس روحانی خود را کنار گذاشته و حتی مهاجرت میکنند و تعدادی از جمله سید عبدالعلی عقدایی، رضا صدر هاشمی و حاج آقا سدهی ابطحی در سال 1316 تغییر لباس داده و لباس رسمی می پوشند.