نقل از کتاب راویان ماربین جلد چهارم، نگارش محمدعلی شاهین
راویان: نعمت الله جورکش(در گذشته آذر 1399)، محمدعلی پیمانی( 1398 - 1320)، مرتضی شیرازی(20 مرداد 1399 - 1312)، علی شیرازی، متولد 1329، یداله اقا بابایی متولد سال 1327، ابوطالب طاهری متولد 1328 و مصطفی نجارپور.
اشاره: صندوق های قرض الحسنه از اوایل دهه1350 در محلات مختلف شهر تشکیل و شروع به فعالیت کردند. این صندوقها با حمایت خیرخواهان محلی و استقبال مردم برای افتتاح حساب به عنوان یک کار خیر و اسلامیبه تدریج گسترش یافتند. قرضالحسنهها با گذشت زمان صاحب سرمایه و ساختمان و حتی شعبه شدند. در پرسش و پاسخهای تنظیم شده با استفاده از گفته های راویانی که اسامی آنها پیشتر آمد، تاریخ شکل گیری و تحولات قرض الحسنه ها پیگیری میشود.گفتنی است راویان از پیشرانان و کنشگران در تاسیس قرض الحسنه ها در دهه 1350 هستند.
*اولین سوالی که پیش میآید این است که اولین صندوق های قرض الحسنه ای که در محلات مختلف همایونشهر تشکیل شدند، کدام صندوقها بودند؟
قرض الحسنه های علی بن الحسین (ع)خوزان، حضرت مهدی(عج) فروشان در دوشنبه بازار، حضرت حجت(عج) اندان، سیدالشهدای ورنوسفادران در چهارشنبه بازار، حضرت سجاد(ع) گاردر و مهدی موعود(عج) آدریان از اولین قرض الحسنه های شهر بودند که تشکیل شدند. البته در سطح محدود صندوقهایی در بعضی محلات و مساجد هم فعالیت میکردند.
*در چه سالی صندوقهای مذکور فعالیت خود را آغاز کردند؟
این صندوقها از اوایل دهه 1350 تا قبل از پیروزی انقلاب یکی پس از دیگری بنا نهاده شدند.
* بانیان اولیه این صندوقها با چه انگیزهای وارد میدان شدند؟
آنطور که از گفته ها و خاطرات و برخی اعلامیه های تشکیل صندوقها بر می آید، پیشرانان این حرکت برپایه آموزه های دینی قرض دادن به نیازمندان را یک اقدام خدا پسندانه و عمل صالح و در جهت تحقق عمل صالح قرض الحسنه میدانستند و به همین دلیل تعدادی هرچند با مبالغ کم به عنوان یک کار خیر شروع به افتتاح حساب در این صندوقها نموده و دیگران را هم تشویق به این کار میکردند، حتی خیرین مکان و امکانات در اختیار بانیان قرار میدادند.
*در نقل قول ها، نمونه هایی از ورود خیرین به این عرصه بیان شده است؟
بله و مثلا برای راه اندازی قرض الحسنه حضرت مهدی (عج) خیران محل، مغازهای در دوشنبه بازار اختصاص دادند و یا خیران گاردر زمین در اختیار قرضالحسنه حضرت سجاد(ع) قرار دادند. حتی عدهای از بانیان قرضالحسنه حضرت حجت(عج) اندان به دلیل اینکه اعتبارات کافی نداشتند از قرض الحسنه های اصفهان وام گرفته و بدون دریافت کارمزد به متقاضیان محلی قرض میدادند.
*اساسا فکر احداث قرض الحسنه ها در منطقه چگونه به وجود آمد؟
سابقه تشکیل قرض الحسنه ها در شهرهای بزرگ مثل اصفهان و تهران و تبریز به دهه 1340 بر میگردد. عده ای از اهالی که در شهرهای دیگر درس میخواندند و یا ارتباطی با آن شهرها داشتند با مشاهده آنها به فکر افتادند که نمونه آنرا در شهر خود اجرا کنند.
مثالی می زنید؟
مثلا علی شیرازی یکی از راویان میگوید: در اردبیل سرباز بودم و آنجا با صندوق قرضالحسنه آشنا شدم. به فکر افتادم چرا در شهر ما این صندوقها ایجاد نشود. طرح را با حاج آقا رضا صهری در میان گذاشتم، او با حجت الاسلام مولوی تماس گرفت و موضوع را طرح کرد و در نهایت با حضور محمدعلی رجایی یکی از اهالی اندآن که در اصفهان در این زمینه فعال بود تشکیل جلسه دادیم تا موضوع پیگیری شود.
*نقش هیئت های مذهبی در تشکیل این صندوقها چگونه بوده است؟
چند هیئت و محفل مذهبی در دهه 1340 در همایونشهر شکل گرفت، این تشکلهای مذهبی نقش اصلی را در تشکیل خیریه ها و صندوق های قرض الحسنه و مبارزات علیه استبداد و دیگر تحولات اجتماعی به عهده داشتند. از جمله آنها هیئت حضرت حجت اندان و هیئت حضرت علی بن حسین (ع) خوزان بود. به همین دلیل تاریخچه محافل مذهبی محلی و خیریه ها و صندوق هایی قرض الحسنه در دهه 1340 و1350 با هم مرتبط و در هم تنیده است.