نقل از کتاب راویان ماربین جلد دوم، نگارش محمدعلی شاهین
اشاره: 20 سال پس از تصویب قانون اولیه بلدیه درکشور1 اهالی سده به عنوان مرکز دهستان ماربین شامل حدود 58 آبادی به دنبال تاسیس بلدیه در منطقه خود بودند که در نهایت با تاسیس آن موافقت شد. روند شکلگیری بلدیه و انجمن آن با کش و قوسهایی همراه بود که نقش مهم و سرنوشت سازی در تاریخ این منطقه داشته است. متن پیشرو با استفاده ازاخبار جراید آنزمان، اسناد باقی مانده و گفتههای شفاهی درجهت روشن شدن این بخش از تاریخ شهر نوشته شده است.
در چه سالی با تاسیس بلدیه در سده موافقت شد؟
در اوایل سال 1310 با تاسیس بلدیه در سده از سوی حاکم اصفهان به دنبال تقاضای اهالی سده موافقت میشود و فردی برای تشکیل بلدیه و انجمن بلدبه سده به محل اعزام میشود. خبر این تصمیم در جراید 23 اردیبهشت 1310 انتشار مییابد.
در زمان اتخاذ تصمیم برای احداث بلدیه سده در شهرهای دیگر اصفهان بلدیه دایر بوده است؟
بله در تعدادی از شهرهای منطقه از جمله خود اصفهان و شهرضا و نجف آباد بلدیه پیشتر دایر و فعال بود
چالش اولیه در راه دایر کردن بلدیه سده چه بوده است؟
پس از اتخاذ تصمیم از سوی مرکز برای دایر شدن بلدیه انتخاب مکان برای محل استقرار بلدیه اولین چالش پیشروی بوده است چرا که دو مشکل و مانع در این راه وجود داشته است، اول انتخاب یکی از محلات سهگانه با توجه به محله گرایها که به هر حال هر یک از محلات تمایل به استقرار بلدیه در محل خود داشته اند و دوم ساختمان مناسب و آماده که بشود بلدیه را در آن مستقر کرد. با توجه به وجود چند اداره قبلی در محل سنتی استقرار ادارات یعنی درمحکمهِ محله خوزان این مکان انتخاب اول بود. در همین ایام ساختمانی برای احداث مریضخانه در همین منطقه ساخته شده بودکه نظرها را جلب کرد و بلدیه در آن مستقر شد.
پس از استقرار بلدیه در مکان انتخابی ماموریت بعدی نماینده حکمران اصفهان در انجام ماموریتش چه بوده است؟
در حکم مامور حکومتی اعزامی از اصفهان برای تشکیل بلدیه در سده تاکید شده بود که وی پس از تشکیل بلدیه بایستی انجمن را هم شکل بدهد .عملیاتی کردن این ماموریت به خاطر تشکیل سده از چند محل جداگانه و نیز آشنا نبودن مردم با انتخابات ظرافتهای خود را داشته است، با این وجود چند ماهی بعد از شکل گیری بلدیه یعنی در آبان 1310 اولین انتخابات انجمن بلدی سده صورت میگیرد. برای رفع مشکل محلگرایی به گونهای عمل میشود که اعضا از سه محل انتخاب شوند. به هر شکل انتخابات انجام و در دی 1310 نتایج به مرکز اعلام میشود.
در انجمن بلدی چه افراد سرشناسی عضو بوده و اولین اقدام آنها چه بوده است؟
کسانی چون سید ابوالحسن سیادت2 و سید علی میرعنایت3 از اعضای فعال انجمن بلدیه سده بوده اند. اولین اقدام انجمن نوپا در بدو تاسیس، تصویب اولین بودجه بلدیه سده برای سال 1311 بوده است.
اعضای انجمن برای چه مدتی انتخاب میشده اند؟
برای دوسال و به همین دلیل مقدمات دومین انتخابات بلدی سده دو سال بعد از انتخابات اولی یعنی در بهمن 1312 با دستور حکمران اصفهان فراهم میشود و از آن پس این انتخابات هر دوسال یکبار انجام میشده است که البته چند دوره بعد انتخابات هر 4 سال یکبار انجام می شده است.4
صحبت از انتخابات که میشود میزان مشارکت مردم و فراگیر بودن آن مهم است شرایط در آن دوران چگونه بوده است؟
بایستی توجه کرد اولا پدیده انتخابات در کشور و به ویژه در محل عمر چندانی نداشته است، از طرفی در آن دوران میزان باسوادان کمتر از 20 درصد بوده و زنان نیز حضور فعال در امور اجتماعی نداشته اند ضمن اینکه فقر اقتصادی هم بوده است. بنابراین انتخابات نمیتوانسته فراگیر باشد مثلا در انتخابات بهمن 1312 انجمن بلدی سده 673 نفر از مردم سده شرکت میکنند بنابراین از هر پنجاه نفر یک نفر رای میدهد.5
شهردار چگونه انتخاب میشود؟
در فروردین 1311 شهردار انتخابی حکومت در محل ماموریت خود در سده حاضر و شروع به کار میکند. ولی ظاهرا اختلاف بین اعضای بلدیه و شهردار شکل میگیرد به نحوی که در تیر 1312 فردی از طرف مرکز برای حل اختلاف بلدیه سده و انجمن بلدیه اعزام میشود. بهر تقدیر پس از چند بار تغییرات در تابستان 1312 حبیب اله وفایی برای شهرداری سده انتخاب میشود.
اطلاعاتی از این شخص در دست است؟
وفایی از نوادگان رحیم خان سدهی بوده است. رحیم خان از مدیران ظل السلطان و بانی مسجد رحیم خان اصفهان میباشد. وفایی پس از انتخاب به عنوان شهردار سده در محله خوزان منزل فردی به نام حاج مهدی را که نزدیک بلدیه بوده اجاره و با خانواده در آنجا ساکن میشود. او تا اسفند 1320 شهردار سده بود و پس از آن به بروجن انتقال مییابد.6
کمبودهای شهر و توقعات مردم از بلدیه و انجمن انتخابی در آنزمان چه چیزهایی بوده است؟.
پس از تشکیل بلدیه و انتخابات انجمن و مشخص شدن شهردار مجموعه با کمبودها و خواسته های متعدد زیربنایی و فوری روبرو شدند. سرخطی از این مشکلات عبارت بودند از: راههای کسب درآمد، نبود جاده مناسب دسترسی به اصفهان، نداشتن خیابان، برق، بیمارستان، غسالخانه، ساختمان بلدیه، مواجه با بخشنامه های متعدد برای انجام تصمیمات حکومتی مانند کشف حجاب، کلاه مردان و لباس متحدالشکل و همچنین پاسخگوی به راپرتهای عوامل داخلی و امنیه ها.
اقدامات مجموعه بلدیه و انجمن در برابر این مشکلات چه بود؟
در مقابل این مشکلات مجموعه بلدیه دست به اقداماتی زد که به برخی از آنها اشاره میشود:
بودجه نویسی و راههای کسب درآمد اولین اقدام آنها بود.
بودجه نویسی همه ساله صورت میگرفته است چنانچه در بهمن 1315 ششمین بودجه شهرداری سده برای سال 1316 توسط انجمن بلدیه به مبلغ 270 هزار ریال تعیین و تصویب میشود.7 بلدیه برای کسب درآمد کسبه را شناسایی و برای آنها عوارض تعیین میکند البته به دلیل عادت نداشتن کسبه به این کار مقاومتهایی در مقابل این تصمیم بلدیه صورت میگرفته است که گاه منجر به شکایت از بلدیه میشده است. درسر برگ اوراق صادره برای پرداخت عوارض وزارت مالیه- اداره مالیه اصفهان- سرویس عایدی بلدی چاپ میشده است. برای مثال برای عوارض یک مغازه مبلغ9( نه ) ریال برای سه ماهه چهارم سال 1313 قبض صادر شده است. بنا براین عوارض سه ماه یکبار دریافت میشده است. در سالهای بعد با ظهور دوچرخه و خودرو، گرفتن عوارض از این وسایل هم رایج شد. گاه این دریافتها محل اختلاف بین شهرداری سده و اصفهان میشد چنانچه از دوچرخهها که در دهه 1320وسیله نقلیه سدهیها برای رفتن به اصفهان بود هم سده و هم اصفهان درخواست عوارض میکردند که کار به اختلاف بین دو بلدیه کشید. همزمان بلدیه مدیران استانی را به سده دعوت میکرد تا از آنها برای حل مشکلات کمک بگیرد.
اخبار موجود از آن دوران سفر حکمران اصفهان و دیگر مدیران را در اردیبهشت 1313، تیر 1313، دی 1315، اسفند 1316 نشان میدهد.8
محل استقرار اولیه شهرداری سده در محل خوزان و ساختمان مریضخانه ذکر شد این استقرار تا کی ادامه داشت؟
پس از تشکیل انجمن بلدیی تلاشها برای بنای ساختمانی ویژه بلدیه شروع شد. در این مرحله هم اهالی هر محل و افراد صاحب نفوذ محلی سعی در احداث بنای بلدیه در محل خود داشتند ولی از این میان سیدعلی میرعنایت مشهور به آسیدعلی آقا میرعنایت (1352- 1257) عضو و اولین رییس انجمن بلدی با تلاش زیاد و با وجود مخالفتها یکی از آرامستانهای موجود در محل فروشان را برای این منظور در نظر گرفت و توانست ظرف چند سال ساختمان شهرداری را در آن بسازد. این محل در زمان نگارش کتاب مکان شهرداری ناحیه دو و همجوار کتابخانه الغدیر است.9
در دهه اول تاسیس بلدیه کدام یک از مشکلات شهر حل و یا در جهت رفع آن گام برداشته شد؟
ساختمان بلدیه شروع شد، خیابان کشی ها شروع و اکثر آنها انجام شد، درمانگاه بلدیه احداث و به بیماران خدمات رسانی میکرد، ساختمان مریضخانه شهرشروع شد، راه شوسه سده آتشگاه کشیده شد، کشتارگاه و غسالخانه بنا گردید و علاوه بر آن بعضی بینوایان از کمکهای شهرداری بهره میبردند. در برخی گزارشهای عملکردهای شهرداری سده از انجام کارهای فرهنگی هم نام برده شده است.10
.........................
1-در قانون اولیه، تشكيل انجمن بلديه پيشبيني شده بود كه اعضاي آن را مردم انتخاب کرده و مستقل عمل کنند
پس از کودتای 1299 اداره بلديه از حالت انجمن شهری خارج و به صورت شهرداری وابسته به دولت شد. سال 1309 قانون بلديه قبلی ملغی و قانون ديگری جايگزين آن گردید و انجمن بلدیه و تشکيلات بلديه با وظايف و تعاريف جديدی روبه رو شد. با قانون جدید رياست بلديه را وزارت کشور (وزارت داخله) منصوب مینمود و انجمن بلدیه که استقلال خود را از دست داده بود به عنوان بازوی کمکی دولت در اجرای طرحهايش عهدهدار امور شد.
2- سید ابوالحسن سیادت( 1327-1252خورشیدی) معروف به عمادالشّریعه، متولد خوزان سده، فرزند سیّدعبّاس، مدفن امامزاده سیّدمحمّد (ع)، دارای درجه اجتهاد تایید شده توسط اداره معارف، بزرگ خاندان سیادت، کنشگر خیر، اجتماعی و فرهنگی، موسس اولین دبستان نوین درسده در سال1302، مشوق تاسیس بیمارستان برای سده دردهه اول 1300.
3- شاهین محمدعلی، پیمانی لیلا، راویان ماربین، جلد اول، اصفهان، گفتمان اندیشه 1398، ص72.
4- انجمن بلدی پس از مدتی به انجمن شهر تغییر نام داد. انتخابات این انجمن به طور مرتب انجام و تا پیروزی انقلاب اسلامی ادامه داشت. در اکثر دورهها افراد مشخصی انتخاب و حضور داشتند.
5- روزنامه اخگر اصفهان شماره 920.
6 و 9 - شاهین محمدعلی، پیمانی لیلا، راویان ماربین، جلد اول، اصفهان، گفتمان اندیشه 1398،ص 69.
7-روزنامه اخگر اصفهان شماره 1215.
8 و 10-شمارههای مختلف روزنامه اخگر اصفهان.