نقل از کتاب نام ها و نشانه ها فصل سوم، محمدعلی شاهین
کوچه فرهنگ: واقع در خیابان شریعتی و امام شمالی، زمانی قبرستان گارسله در بخش ابتدایی این منطقه بود روزگاری رنگرز ها در این منطقه کارگاه داشتند و کوچه رنگرزها نامیده می شد. پس از بنای مدرسه فرهنگ، در سال 1329 نام این کوچه به فرهنگ تغییر می یابد. در هنگام نام گزاری کوچه ها در دهه 1370 به نام شهید حلوایی (1362-1341) از سرداران دفاع مقدس نامیده شد. با احداث خیابان مرکزی این کوچه بخشی از خیابان شد.
کوچه درب سیبه: واقع در خیابان شریعتی شمالی، به گفته بعضی این واژه به معنی دروازه است. روزگاری کوچه ها و محلات دروازه داشته اند، به کوچه های دروازه دار و سقف دار درب سیبه می گفتند.
کوچه آمار: واقع در خیابان شریعتی شمالی، مدتی اداره آمار در این کوچه واقع بوده است.
کوچه درب یخچال: واقع در خیابان شریعتی شمالی، در این کوچه سازه یخچال وجود داشته که آب در زمستان به طور طبیعی در آن یخ زده و در فصل گرما برداشت می شده است. این یخچال ها درنقاط دیگر سده هم بوده است.
کوچه دِیشنده: واقع در خیابان شریعتی شمالی، صحرایی مرز بین ورنوسفادران و خوزان به صحرای دهشنده معروف بوده است. صحرا از خوزان (خیابان شریعتی شمالی) وورنوسفادران(خیابان امام شمالی کوی شهید دباغی ) راه داشته است.کوچه واقع در شریعتی به (گل مشکی) معروف است. کوچه منتهی به شهید دباغی پس از مسکونی شدن صحرا در دهه 1380، گلبهار نام گرفته است. دیشنده تشکیل یافته از( دی+شن+ده) است. دی در زبان اوستایی به معنی پروردگار است، شن اسم مکان و ده هم همان روستا می باشد. روی هم رفته می شود دهی به نام پروردگار. در سند هایی که برای خانه ها و باغات این محدوده صادر می شده، این محل به صحرای دیشنده معرفی می شده است. یکی از صحراهای محله هرستان نیز دیشنده خوانده می شود.
کوچه بسته: واقع در خیابان امام شمالی، این کوچه از مقابل مسجد آقا علی اکبر حاشیه جوی گاردر به سمت جنوب شروع شده و انتهای آن بسته بوده است. خانه مجللی متعلق به آقا علی اکبر واقف مسجد از دوران فتح علی شاه در این کوچه بوده که شایع است فتح علی شاه میهمان آن بوده است. بیشتر اهالی این کوچه چوپان بوده و خانه های آن به همدیگر راه داشته است. در سالهای بعد مسیر آن به سمت جنوب باز شده است.
کوچه سه راه قنادیها: این کوچه از مقابل مسجد گاردر در حاشیه جوی گاردر به سه راهی ختم می شود که یک سمت آن به بازار ورنوسفادران می رود و سمت دیگر آن گارسله است و روزگاری چندین قنادی درآن وجود داشته است و نامش را از شغل آنها گرفته است.
کوچه سرپینگ: واقع در خیابان امام شمالی، این نقطه به شکل یک چهار راه، محل تقسیم آب کشاورزی بوده است. میراب ها پیاله ای با ته سوراخ را روی بادیه ای بزرگ قرار می داده اند، مدت زمانی که طول می کشیده تا این پیاله به طور کامل درون آب قرار بگیرد را یک پینگ می گفته اند.
کوچه ایمانی: واقع در خیابان امام شمالی،حاشیه جوی گاردر، بین حمام و مسجد گاردر، ایمانی از ساکنین متمول این کوچه بوده است. به آن کوچه پشت حمام هم می گویند. منزل حاج حسین ساعی خیر معروف در این کوچه واقع است.
کوچه حاج رحیمی: واقع در خیابان امام شمالی، حاج رحیم یکی از ساکنین متمول این کوچه بوده و کوچه به همین نام معروف می گردد.(ر.ج به کوشکباج)
کوچه مسجد دیگار: واقع در خیابان امام شمالی، چهار شنبه بازار،کوچه ای که مسجد دیگار در آن واقع است.( ر.ج به مسجد دیگار).
کوچه سنگتراش ها: محل سکونت و کسب و کار سنگتراش بوده است. در زمان صفویه صاحبان مشاغل مشترک معمولا در یک کوچه یا یک محل مشغول به کار می شده اند مثل کوچه حلاج ها، نجارها، کلاه مال ها، شیرکش ها. در حال حاضر نیز نام خانوادگی بعضی ساکنان این کوچه حجاری، حجار زاده و ... است و این افراد همچنان در کار سنگ هستند.
کوچه گِرچی ها: واقع در خیابان امام شمالی، شاید منظور از گرچی همان گره چینی باشد. گره چینی یکی از صنایع دستی است. به ایجاد نقش و نگار روی درهای چوبی گره چینی می گویند.
کوچه بخشداری: واقع در خیابان امام شمالی، حدود مسجد هاشمی، بخشداری سده در سال 1326 تصویب شد و در ساختمان شهرداری مستقر شد. در یک دوره بخشداری در این کوچه واقع بود که نام آن بر کوچه می ماند.
کوچه ژاندارمری: واقع در خیابان امام شمالی، روبروی بانک خون فعلی، امنیه از اولین اماکن دولتی بود که در سده مستقر شد و محل آن مرتب جابجا می شد. زمانی ژاندرمری سده در این کوچه قرار داشته است و نامش بر روی کوچه مانده است.
کوچه توره: واقع در بلوار شهید منتظری، توره به معنی توی راه و داخل راه می باشد. این کوچه راه ورودی به محله کوشکباج از دروازه گارسله بوده است. در زبان ولاتی به معنی شغال است. (ر.ج به کوشکباج).
کوچه شاه کلون: واقع در بلوار شهید منتظری، تا دهه1380 باغی در این کوچه بوده که کلونی بسیار بزرگ داشته است در سالهای بعد این کوچه مسکونی شده و این باغ نیز تبدیل به خانه شده است.
کوچه چنار سوخته: واقع در میدان آزادی، روزگاری کوچه ای آباد بوده است. چناری قدیمی و تنومند در این کوچه بوده که تا حدود سال1320 درون تنه خشکیده آن دیگ نذری بار می گذاشته اند. تنه سیاه شده این چنار هنگام عملیات آسفالت معابر قطع شده است.( ر.ج به کوشکباج).
کوچه ختیره: حد فاصل اداره دخانیات و مصلی نماز جمعه، کوچه به قبرستان ورنوسفادران و یکی از ختیره های آن راه دارد. این واژه ولاتی و به معنی مقبره است.
پایین چارو: واقع در خیابان امام شمالی، جوی گاردر شرقی، چارو مخفف چهار راه است. برای تقسیم آب، سنگ بزرگ و ثابتی در مسیر مادی می گذاشتند. محله پایین چارو از محله های گاردر و در پایین دست محلی بوده که سنگ تقسیم آب (چارو) در مسیر نهر گاردر برای تقسیم آب آن جایگذاری شده بوده است. محله ای در خوزان نیز به "سرچارو" معروف است.
در هنگام فعالیت کمیته نامگذاری در دهه 1370 برای این بخش از جوی گاردرکه بین خیابان امام شمالی و شریعتی شمالی است، نام هادی به مناسبت محل تولد و زندگی شاعری به نام هادی براهیمی سدهی متوفی در سال 1337 انتخاب شد.
کوچه مِلِی: ملی به معنی گربه در زبان ولاتی می باشد. کوچه های کم عرض و باریک در نزد مردم به کوچه ملی، گربه، فرقونی و آشتی کنان معروف است. این کوچه ها قدیمی در بافت فرسوده محلات مختلف از جمله ورنوسفادران و فروشان به ندرت دیده می شود.. در برخی شهرها مانند کاشان که بخشی از بافت قدیم خود به منظور گردشگری را حفظ کرده اند، هنوز این کوچه ها وجود دارد که اغلب سقف دار هستند.
جوی سرخی
از حوالی کوه کوچکی که میدان دام در دامنه آن قرار دارد این جوی شروع می شده و از مرز محله ورنوسفادران در شمال می گذشته است و به دهنو ختم می شده است. جوی سرخی که ولاتی زبان ها به آن (جوی سری) می گفته اند در مسیر چند کیلومتری خود از کنار قبرستان گاردر، مجاور زمینی که درآن بیمارستان ساعی ساخته شد و خوشاب می گذشته است. زمین های شمال ورنوسفادران در دامنه کوه واقع و ریگزار بوده است و در پی بارندگی سیلاب به آبادی وارد می شده است. جوی سرخی نقش سیل بند ورنوسفادران را داشته است.گرچه در بارندگی های شدیدآب از این جوی هم عبور می کرده است. خاک مسیر حفر شده در مناطقی سرخ بوده، لذا این جوی را، جوی سرخی می نامیدند.
گود کندوله
از زمین مکانی که میدان آیت اله صهری واقع است، خاک مورد نیاز برای سفالگری برداشته می شده است. محل به مرور زمان نسبت به مناطق مجاور گود شده و گود کندوله نام گرفته است،که منظور گودی است که در اثر برداشت آن برای کندوله گری یا سفالگری پدید آمده است. دروازه ورودی به آبادی هم در همین محل بوده است در حوالی همین میدان مکانی به نام گوژی خره به معنای تپه بلند و بزرگ وجود داشته که ظاهرا از انباشت خاک های مسیر قنات شکل گرفته بوده است. عده ای آنرا نشانه ای از حصار آبادی دانسته اند.