شهر مهربین

اسناد و مدارک متعددی بر وجود شهری در حاشیه آتشگاه دلالت می کند. شهر مذکور مهرین یا مهربین نامیده می شد و تا قرون اولیه پس از ورود اسلام به منطقه رونق داشت.  مهربین به تدریج در اواسط سده چهارم قمری ازرونق افتاد و به روستایی تبدیل شد. وجود دژ ماربین یا آتشگاه، کشف سفالهای چند هزار ساله در حاشیه آن، وجود دژهای سه گانه، اسناد نوشتاری مورخین و اسامی کهن دلایل این ادعا هستند.

سند حافظ ابونعیم اصفهانی

مورخ قرن چهارم و پنجم ابونعیم اصفهانی در ذکر اخبار اصفهان می نویسد: مساحت اصفهان صد و بیست فرسنگ در صد و بیست فرسنگ است و سه استان،30 رستاق (بخش)، 120 طسوج (دهستان)، 5 هزار قريه(ده) و هفت مدينه (شهر) دارد.: كهته(کهنه)، جار، جی، قه، مهرین، دررام، سارويه. از اين هفت شهر چهار شهر ويران شده و سه شهر تا دوره اسلام باقی مانده است.این سه شهرعبارتند از جی، مهرین و قه.

نظریه دکتر شفقی در باره شهر مهربین

دکتر شفقی در کتاب خود می نویسد:« منابعی مانند ذکر اخبار اصفهان از 7 شهره باستانی اصفهان نام می برند که سه شهر از آنها یعنی جی، مهربن و قه تا زمان ظهور اسلام باقی بوده است. مکان جغرافیای این سه شهر برای ما روشن است. مهربن در غرب اصفهان بوده و چون در کنار آتشکده های معتبر همیشه سکونتگاه مهمی وجود داشته لذا نگارنده معتقد است در روزگاران قبل از اسلام در اطراف تپه آتشگاه شهری بوده است اما مطالعات باستان شناسی دراین مورد صورت نگرفته است».

در همین منبع وصف ابن حوقل از خولنجان نقل شده است که در ضمن آن آمده است«آبهای گوارا دارد و قسمتی ازآبهای مذکور از روستای مهربن می گذارد و در اینجا پشته بزرگی چون کوه است و قلعه ای و آتشکده ای دارد.

استنادهای محققین درباره وجود شهر مهربین

تحقیقات  حیدر شیخی

در پایان نامه کارشناسی حیدر شیخی به سال 1340 با عنوان شرحی راجع به آثار باستانی اصفهان صفحه 79 آمده است:«در پایین کوه آتشگاه تپه ای قرار دارد که مسلما تا چندی پیش بزرگتر بوده و رفته رفته کوچکتر شده است، زمین اطراف آن را نیز کم کم کشاورزان گرفته و برای زراعت آماده کرده اند بر فراز این تپه در همه جا هزاران قطعه ظروف سفال لعاب دار و بی لعاب و شکسته و قطعه قطعه دیده می شود که آثار قدمت از آن هویداست و بیننده بصیر از خود می پرسد آیا این تپه همان بقایای قلعه و شهر ماربین است؟ به هر صورت جای آن است که این آثار عتیق و با شکوه مورد توجه کامل قرار گیرد و در این تپه که نزدیک کوه آتشگاه است حفریات کامل به عمل آید».

نشانه های از شهر ساسانی در منطقه

طرفداران نظریه وجود شهر ماربین بر اساس مشخصات ذکر شده برای شهرهای ساسانی معتقد هستند  این مشخصات در منطقه موجود بوده و عبارتند از:

معبد بزرگ ( آتشگاه)

حصارهای متعدد و خندق و برج و بارو و دروازه ها 

کهندژ

محله هایی با ساکنین پهلوان و سوارکار و تیرانداز و شمشیرزن

حرفه ها و صنایعی مربوط به نظامی گری

وجود بزرگترین اسب ریز و بهترین نژاد اسب ها در منطقه 

وجود بزرگترین مادی منشعب از زاینده رود و بزرگترین قنات مهمترین 

وجود گورستان بزرگ

بر اساس این نظریه مهربین دارای برج و بارو و شهری چند حصاره ای بوده است که با گذشت زمان، حصارهای مهربین از بین رفته و از آنها تنها واژه های مانند کهندژ باقی مانده است. 

یکی ازاین حصارها خوزان با حصار مربعی بوده است. ریشه نام کوچه ها و مناطق محل خوزان مانند باریچه، جوی باریشی، باغ پاکِرد به این حصار بر می گردد.

منابع:

شیخی، حیدر(1340)، شرحی راجع به آثار باستانی اصفهان پایان نامه کارشناسی، ص 79.

شفقی سیروس جغرافیای اصفهان، اصفهان، دانشگاه اصفهان، ۱۳۸۱ صص 262 و 263 و 267.

م: مختاری، جواد، مهربین حلقه مفقوده تاریخ اصفهانِ باستان، دوهفته نامه فرصت خمینی شهر (195 و196) 4 و 15 آبان .1396.