یکشنبه, 26 خرداد 1398 Sunday 16 June 2019 00:00

در کتاب محاسن اصفهان مافروخی و ترجمه آن از ابوالرضا آوی متعلق به قرن پنجم هجری قمری شرح مفصل درباره ماربین داده شده و اشعار بسیار برای آن سروده اند. آنچه در اینجا لازم است توضیح دهیم این است که مولفان کهن را که ماربین را مارفانان و ماربانان خوانده اند اشتباهی دست داده و چنانکه در نقل عبارت مجمع التواریخ و القصص یاد کردیم و همچنین در محاسن و ترجمه آن اینها همه فکر کرده اند که ماربانان=مارفانان=مارین=ماربِن (ابونعیم) در حالی که مطابق شعری که منسوب است به ابوالحسن علی بن حسین حسنی درباره زاینده رود که تمام آن در کتاب محاسن نقل شده عبارت چنین است: «و لقعله فی ماربین تریک تحتک خبه من حیث بیت النار.» بنابراین مارفانان قلعه نیست دیهی هم نیست بلکه دهستان وسیع ماربین را مارفانان=ماربانان=مهربانان می خواندند.


واژه شناسی ماربین وارتباط آن با مهربین
ماربین از دو جزء "مار + بین" ترکیب شده است. جزء اول "مار" همان حیوان زهرناک گزنده نیست (مارمار، مارسار و...) که هم نشان این است که بسیاری نام واژه های کهن با نام مار شروع می شده است و سخت شگفت است که بیندیشیم آریایی نام محلی را که به زحمت فراوان ساخته است و زیستگاه خود نموده مار بنهد بلکه در اینجا مار تخفیف یافته کلمه مهر است و در همان روزگاران عهد کهن ساسانیان نیز این تطور روی داده است.
مهر= مار، آذرباد مار اسپنتان موبد بزرگ= آذربار مهراسپندان
که نظایر بسیار در زبان پارسی دارد.
اما جزء دوم از صورت ماربانان (مارفانان) و همچنین ماربانان(در) مجمع التواریخ و القصص و منابع قدیم دیگر آسان می توان دریافت که به هر صورت چه نام قلعه و چه نام دهستان واژه مهربان درآن وجود داشته است و این واژه برحسب شیوه عمومی ماربون=مهربون=مهربان.
این صورت تطوری است که آسان به ذهن می آید و قابل قبول است.


منبع:
مهریار، محمد، فرهنگ جامع نام ها و آبادی های کهن اصفهان، فرهنگ مردم ، 1382 ، صفحه731و732منبع: