نقل از کتاب راویان ماربین جلد ششم، نگارش محمدعلی شاهین
راوی: دکتر سیدحسین لقمانی خوزانی
ولادت: 1330
نام پدر: محمدعلی
شغل: استاد دانشگاه
محل سکونت:خمینی شهر
تاریخ مصاحبه: 1396
مکان مصاحبه: خانه مجیر
محورهای گفتگو: تحولات بعد پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل نهادهای مختلف شامل کمیته انقلاب اسلامی، جهاد سازندگی، شوراهای محلی و شورای هماهنگی شهر.
اشاره: پس از پیروزی انقلاب اسلامی کشور و انقلابیون با شرایط جدیدی روبرو شدند. بحرانهای امنیتی، اقتصادی، محرومیتهای به جامانده از رژیم قبلی و مطالبات جدید و فزاینده برای رفع آنها، بی نظمی ها، پیکره وابسته به رژیم قبلی و جنگ برخی از این شرایط بودند. در جهت مقابله با آنچه گفته شد نظام نوپا نهادهایی را ایجاد کرد. گفتگو با شاهدان شکل گیری این نهادها در شهر با هدف ثبت تاریخ هر کدام.در این نوشتار پیگیری شده است.
* پس از پیروزی انقلاب اولین نهادی که شکل گرفت کدام بود؟
کمیته انقلاب اسلامی بود که منهم مثل بقیه انقلابیون به آن پیوستم، وقتی آیت اله احمدی مسوول کمیته بود مدتی آنجا فعال بودم. بعد به دستور ایشان با یک نفر دیگر نمایندگی کمیته را در شهربانی راه اندازی کردیم تا مردم به آنها اعتماد کنند. البته تا دانشگاه باز بود آنجا هم فعال بودم و در همین دوران دو دانشگاه اصفهان و صنعتی جهاد دانشگاهی را تشکیل دادند و منهم آنجا به فعالیت پرداختم.
* نهاد بعدی که شما در تاسیس آن در شهر نقش داشتید چه بود؟
چیزی از تشکیل جهاد سازندگی به فرمان امام نگذشته بود که در تیر ماه 1358 با چند نفر دیگر از جمله با دکتر رحمان خوش اخلاق و اصغر براهیمی به فکر تشکیل آن در شهر افتادیم به این منظور به اصفهان رفتیم و مجوز آنرا گرفتیم. به دنبال آن جلسهای مردمی در دبیرستان عماد برای تاسیس جهاد در شهر تشکیل دادیم.
* مکانی هم برای دفتر آن در نظر گرفتید؟
بله مکانی روبروی بیمارستان ساعی فعلی که محل سازمان زنان در رژیم قبلی بود. این ساختمان را تعمیر و به محل جهاد سازندگی تبدیل کردیم.
* در ابتدای تشکیل جهاد سازندگی در شهر چه اقداماتی انجام دادید؟
جهاد هنوز بودجه خاصی نداشت ولی بهر تقدیر با شور انقلابی آنروز اقداماتی انجام دادیم.گاه هم با روش هایی سعی می کردیم پول اندکی دست و پا کنیم.
* مثال میزنید؟
مثلا با استفاده از امکانات سمعی و بصری دانشگاه در مکان های مختلف فیلم نمایش می دادیم و پولی را که از فروش بلیط به دست می آوردیم به جهاد اختصاص می دادیم.
* حوزه فعالیت شما چه جاها و در چه بخش هایی بود؟
در روستاهای اطراف که آنزمان هنوز به شهر ملحق نشده بودند، داوطلبان جهاد به تعمیر حمام ها و مدارس و کمک به برداشت محصول می پرداختند.
* و این شرایط ادامه یافت؟
خیر با شروع جنگ عمده فعالیت های جهاد در ارتباط با جنگ قرار گرفت.*
* نهاد دیگری که شما در تشکیل آن نقش داشتید، چه بود؟
در همین اوضاع حزب جمهوری اسلامی در کشور تشکیل شد. به دنبال آن دفاتر این حزب در شهرهای مختلف هم به تدریج گشایش یافت. در خمینی شهر دفتر حزب مذکور توسط پسر شهید آیت اله اشرفی در پاساز قایم ابتدای بلوار کهندژ دایر گردید. فعالان شناخته شده آن روزها برای جلسه ای جهت تشکیل حزب و انتخاب شورای مرکزی آن دعوت به عمل آمد. منهم دعوت شده بودم، شورای حزب تشکیل و شروع به فعالیت کرد.
* چه فعالیت هایی؟
عضوگیری و آموزش های سیاسی و اعتقادی و حتی نظامی، معرفی داوطلبان حزب برای نمایندگی مجالس مختلف و انتخابات آن دوران و تبلیغ برای آنها.
* فعالیت حزب جمهوری اسلامی تا چه زمانی ادامه یافت؟
تا زمان انحلال و در همان مکان پاساز قایم.
* یکی از نهادهایی که پس از انقلاب در شهر تشکیل و گسترش یافت شوراهای محلی بود، چگونه چنین فکری به وجود آمد؟
آیت اله شهید بهشتی این طرح را به شورای انقلاب پیشنهاد داد و تصویب شد. بر اساس این طرح در تمامی محلات شهرهای کشور شورای محلی تشکیل شد. در شهر خودمان هم در محلات هر محل یعنی محلات مختلف خوزان، فروشان، ورنوسفادران و اندان شوراهای محلی شکل گرفتند.
* تعداد اعضای شورای هر محل چند نفر بودند؟
پنج نفر
* نحوه کار آنها چگونه بود؟
هفته ای سه بار در مسجد محل حضورمی یافتند و به تقاضاهای مردم رسیدگی میکردند
* این شوراها چه اقداماتی انجام می دادند؟
کالاهایی را که کم بود فرمانداری در اختیار آنها قرار می داد و آنها بین مردم پخش می کردند. در مراجعات مردم به ادارات هرگاه تایید محلی نیاز بود، شورا موضوع را تایید یا رد می کرد. شوراها در ادامه کار خود با شرایط پس از انقلاب و دوران جنگ و حضور مهاجران جنگی در شهر و کمبود برخی کالاها روبرو شدند.
* شوراها چگونه ارزاق عمومی را بین مردم تقسیم می کردند؟
با چاپ دفترچه های محلی و کالا برگ توزیع برخی کالاها را تا حدی سامان دادند. ولی یکی از اقدامات مهم آنها انتخاب شورای هماهنگی شهر بود.
* مسیر انتخاب شورای هماهنگی شهر چگونه بود؟
شوراهای محلی هر محل شورای محل را تعیین می کردند مثلا شوراهای محلات خوزان شورای محل خوزان و بقیه هم همینطور. اعضای انتخاب شده هم از هر محل بین خودشان دو نفر را انتخاب می کردند. به این ترتیب از ورنوسفادران دو نفر، از خوزان و فروشان هم هرکدام دو نفر و از اندان یک نفر انتخاب و اعضای شورای هماهنگی شهر را تشکیل دادند.
* اعضای اولین شورای هماهنگی را به خاطر می آورید؟
بنده و فتح الله حدادیان از خوزان، دکتر رحمان خوش اخلاق و سرگرد علیشاهی از ورنوسفادران، مرتضی هاشمیان و احمدی از فروشان و مصطفی کمالی از اندان برای حضور در شورای هماهنگی انتخاب شدند. البته این افراد بابت فعالیت خود هیچ حقوق و حق جلسه ای دریافت نمی کردند. شورای مذکور تا سال 1361 به کار خود ادامه داد.
* اهم فعالیت های شورای هماهنگی را بر می شمارید؟
بنده دبیر و رییس آن شورا بودم و صورت جلسات را هم دارم ولی مهمترین اقداماتی را که به خاطر میآورم عبارت بودند از:
انتخاب شهردار برای شهر
اعتراض به انتخاب ریاست بهداری و تعیین ریاست جدید یعنی دکتر سیدحسن میردامادی
نظارت بر تقسیم زمین های منظریه
حمایت از آقای احمدی امام جمعه شهر پس از اهانت عده ای در نماز جمعه به ایشان
* این سبک انتخاب شورای هماهنگی چند سال طول کشید
پس از 3 سال قانون تشکیل شوراهای شهر به مجلس رفت ولی در عمل تا سال 1377 انتخابات شورای شهرها اجرایی نشد.
* خاطره ای از دوران فعالیت در شوراهای محلی و شهر دارید؟
یکی اینکه قطعات زمین در منظریه آماده واگذاری به مردم بود ولی داوطلب چندانی پیدا نمی شد. و شهروندان برای دریافت زمین با اینکه مجانی بود، مراجعه نمی کردند.
دوم اینکه یک روز یکی از تجار همشهری به شورا مراجعه کرد و گفت تعداد 110 یخچال فریز بوش در گمرک دارم آنها را به شهر منتقل می کنم شما از طریق شورا به مردم حواله خرید بدهید. قبول کردیم و اطلاع رسانی کردیم جالب اینکه مشتری پیدا نمی شد.
* شوراها تا چه زمانی فعال بودند؟
تا سال 1364 که بنده برای ادامه تحصیل رفتم فعال بودند ولی بعدش را نمی دانم. **
پی نوشت
* کتابی با عنوان واقعه؛ مروری بر جهاد سازندگی شهرستان خمینیشهر در دفاع مقدس توسط مهدی نوری، در سال۱۳۹۰ چاپ شده است. علاقه مندان به اطلاعات بیشتر میتوانند به این کتاب و نیز گفتگو با خانم جمیله کاملی در همین کتاب مراجعه کنند.
**در اکثر محلات به دلیل نبودن داوطلب برای عضویت در شورای محل، تقریبا شوراها غیر فعال بودند، اما در بعضی محلات مانند اندان تا زمان تشکیل شوراهای اسلامی شهر و روستا به مدت 18 سال فعالیت آنها ادامه داشت. در روستاها تا پیروزی انقلاب اسلامي كدخداها و یک دور انجمن روستایی، اداره امور روستا را به عهده داشتند، بعد از پیروزی انقلاب تشكيل شوراي اسلامي روستايي مطرح شد. در برخی از آبادیهای ماربین انتخاباتی محدود زیر نظر جهاد سازندگی صورت و اعضای شورا مشخص شدند كه البته شورايی آنچناني و قانونی نبودند. از باب نمونه در كرتمان يكی دو بار به صورت آزمايشی و خيلي ساده مردم را جمع كرده و رای گيری صورت گرفت و افرادی انتخاب شدند.