نقل از کتاب راویان ماربین جلد اول، نگارش محمدعلی شاهین و لیلا پیمانی
راوی: مرحوم علی زهتاب
ولادت: 1306
نام پدر: قنبرعلی
محل سکونت: محله خوزان خیابان شریعتی
تاریخ مصاحبه: 1395
پرسشگر: لیلاپیمانی/ محمدعلی شاهین
مکان مصاحبه: منزل راوی
محورهای گفتگو: ساخت بیمارستان سده، بلدیه سده و اولین شهردار آن، خانواده سیادت
به عنوان اولین سوال بفرمایید مرحوم پدرتان چه شغلی داشتند؟
پدرم کارخانه روده تراشی داشت در سرچهارو (دنبال جوی گاردر شرقی) در اراضی اسفریز و بیش از 50 کارگر داشت. او حجرهای در اصفهان دایر کرده بود و برای خرید روده و فروش محصولات با شهرهای زیادی در ارتباط بود و حتی با تجار روسی از طریق کنسولگری روسیه معامله میکرد. هم پدرم و هم مادرم املاک زیادی داشتند.
پدر شما زمین فعلی بیمارستان اشرفی را برای ساخت بیمارستان اختصاص داده است ماجرا را برایمان روایت می کنید؟
در اوایل قرن جاری شهر بیمارستان نداشت و تعدادی از اهالی محل از جمله سیدابوالحسن عمادالشریعه که دوست نزدیک پدرم بود به وی پیشنهاد دادند برای احداث بیمارستان گام بردارد تا اینکه 13 و نیم جریب از زمینهایش را در محلی که حالا بیمارستان شهید اشرفی نام دارد برای اینکار اختصاص داد.
بعد از آن چه اتفاقی افتاد؟
مردم و بزرگان انتظار داشتند هزینه احداث مریضخانه را نیز خودش بدهد اما پدرم نپذیرفت و گفت تامین این هزینه در توانم نیست. بهرحال با پول دولتی یک نفر بنا به نام «اوسا لطفعلی بنا درچه» کار ساختمان را شروع کرد. اتمام این ساختمان حد ود سال 1310 با شروع به کار بلدیه1همزمان می شود و به دلیل نبودن ساختمان برای بلدیه تصمیم بر آن می شود که بلدیه را در آن دایر کنند.
ولی حالا که دراین مکان خبری از بلدیه نیست
حاج سیدعلی آقا میرعنایت رییس انجمن شهر آنزمان پیگیر ساخت بلدیه مستقل بود. وی ساختمان بلدیه را در زمین یکی از قبرستان های محل فروشان بنا گذاشت که همان شهرداری ناحیه دو فعلی است و به این ترتیب ساختمان مریضخانه خالی و کارمندان بلدیه به ساختمان نوساز منتقل شدند.
و بعد از این ماجرا لابد بیمارستان دایر می شود؟
خیر ماجرا ادامه می یابد، اتفاقاتی که گفتم حوالی سالهای 1316 یا 17 بود. مسولین استان ساختمان را مناسب بیمارستان نمی دانند و تصمیم می گیرند آنرا تخریب واین بار نقشه کش و معمار از اصفهان بیاید2. دراین مرحله هم به پدر من فشار وارد می کنند که هزینه ساختمان را بدهد. گویی پدرم به خاطر درخواستی که اهالی محل از او داشتند عریضه ای به دربار نوشته بود . یادم می آید یک روز استاندار برای دیدن پدرم به خانه مان آمد چون به نمایندگی از دولت موظف شده بود بیاید و از وی دلجویی کند. بهر حال بیمارستان با پول دولت ساخته شد و دکتر حاج آقا در آن طبابت را شروع کرد و بعد دکترهای دیگر هم آوردند.
از ابتدا بیمارستان بر خیابان بود؟
نه اینجا خیابانی نبود در همین سالها که ساختمان محدد بیمارستان شروع شد کشیدن چهار خیابان شهرهم شروع شد. سمت خوزان آن شیخ صفی نام گرفت و تا میدان کاج فعلی ادامه یافت. با کشیدن خیابان بیمارستان بر خیابان قرار گرفت. خیابان سال ها خاکی بود. دکتر میرحامدحسین سیادت و برادرش دکتر سیدمحمد باقر هر وقت به سده می آمدند پیگیر آسفالت این خیابان بودند.
شما یک دهه در سال مجلس روضه خوانی دارید این کار از کی شروع شده، از سوابق آن برایمان می گویید؟
از زمان پدر بزرگم حسن بیش از صد سال است که از اول اردیبهشت دراین خانه که روزگاری 2500 متر بود و بعدا به دلیل کشیدن خیابان شریعتی و تقسیم بین وراث کوچک شد، روضه خوانی می شده و هیچ وقت حتی زمان رضا شاه هم تعطیل نشد.
از وعاظ گذشته چه کسانی در این مجلس روضه خوانده اند؟
خیلی ها، حیدرعلی صلواتی3، حاج آقا جمال صهری4، حاج شیخ مهدی اشرفی، سیدمحمدعلی مصطفوی و...
اولین شهردار سده وفایی را به خاطر دارید؟
بله او را دیده بودم به خانه ما رفت و آمد می کرد از وقتی شهردار شد با خانواده ساکن همین محل نزدیک بلدیه بود. منزل فردی به نام حاج مهدی را اجاره کرده بود و بچه هایش همینجا تا ششم را خواندند. سه پسر به نام امیرحسنخان و جنود و غلام و یک دختر به نام پوران داشت. امیرحسنخان افسر شهربانی بود5.
وفایی به خانه ما می آمد مرد مرتبی بود، یک جعبه آواز 6 داشت که گاه به منزل ما می آورد و آواز گوش می کرد. عزا داری در آن روزها ممنوع شده بود ولی پدر همچنان دهه روضه را ادامه می داد و وفایی با او همکاری می کرد. او می گفت من خودم نوکر امام حسینم اما شاه عزاداری را ممنوع کرده اگر گزارش بدهند برایم درد سر می شود. بلدیه چند تا سوفور داشت که او به پدرم می گفت هوای آنها را داشته باشد که گزارش ندهند.آنروزها برق نبود و مسیرها را با چند چراغ مرکبی نفتی روشن می کردند یکی ازاین چراغ ها در مسیر خانه ما بود.
خانواده سیادتها با خانواده شما دریک محل بوده و با هم ارتباط داشته اید خاطراتی از آنها برایمان می گویید؟
حاج آقا عماد محضردار بود و خیلی شب ها به خانه ما می آمد و با پدرم همدم بود او و زنش 120 جریب زمین داشتند میگفت بچه ها باید بروند درس بخوانند و اگر لازم باشد این زمین ها را می فروشم و خرج تحصیل آنها می کنم همین کار راهم کرد.
آقامیر(میرحسین) زنش فرانسوی بود من دیده بودمش طلاقش داد و از عقیلی ها زن گرفت. مرد بزرگی بود یادم هست یکبار گفتند کسی تو اسفریز مریض است جاده خاکی بود، رفت و مریض را دید و برگشت. هر وقت هم اینجا بود پیگیر کارهای شهر می شد. ابوالحسن یک خواهر به نام طیبه داشت که زن خاصی بود، او به تهران رفت و درس خواند و ازدواج هم نکرد.
شما خودت درس خوانده ای ؟
بله تا ششم را تو مدرسه اسلامی درس خواندم. یکی از معلمین ما خانم شکیبا بود که با دوچرخه از اصفهان می آمد و یک خانم دیگر هم مدیر بود به نام خانم سرلت این ماجرا مال حدود سال 1317 است.
پی نوشت
1-تشکیل بلدیه سده : 23 اردیبهشت1310 بنا بر تقاضای اهالی سده از طرف حکمران اصفهان میرزا ابراهیم خان سرتیپ برای تشکیل بلدیه و انجمن بلدی در سده مامور شد.
2-کلنگ بیمارستان سده با حضور فرماندار اصفهان که سده نیز از توابع آن بود به زمین زده شد. این بیمارستان در اوایل دهه 1320 به بهره برداری رسید.
3-آيت الله حاج شيخ حيدرعلي صلواتي (1351-1280) مجتهد، خطیب، واعظ، نویسنده، شاعر سدهی آرامگاه تخت فولاد.
4-آیت الله سیدجمال لدین صهری (1347-1282) واعظ شهیر، کنشگراجتماعی و سیاسی آرامگاه آرامستان ورنوسفادران.
5-حبیب الله وفای از نوادگان رحیم خان سدهی بود که از سال 1312 تا اسفند 1320 شهردار سده بود و پس از آن به بروجن انتقال یافت.
6-جعبه آواز: گرامافون، ابزاری که با استفاده از آن نوارهای آواز پخش میشد.