پنج شنبه, 06 آذر 1399 Thursday 26 November 2020 00:00


محمدعلی شاهین
پژوهشگر، نویسنده، روزنامه ‏نگار
اشاره: هرچه شهرها در عمران و توسعه شتاب بیشتری بیابند در صورت بعضی غفلت‏ها از هویت، تاریخ و ریشه اباء و اجدادی خود فاصله ‏می‏گیرند در این غفلت‏ ها معمولا فرهنگ، محیط زیست، دست آفریده‏ ها، کهن پیشه ‏ها ،کشاورزی، هویت و پیشینه به معنی عام، زبان و گویش، پوشش، آداب و رسوم و باورهای صحیح و معماری سنتی قربانی ‏می‏شوند. چنین شرایطی شهروندان را از هویت خود دور و فضای شهری را خشک و کسل کننده کرده و شکاف بین نسلی ایجاد ‏می‏کند که در نتیجه آن جوانان آن منطقه دچار نوعی احساس بی هویتی و انفعال و آسیب ‏های ناشی از آن می‏شوند. با این مقدمه در ‏می‏یابیم که باید به فکر توسعه همزمان عمرانی و فرهنگی و....یا به عبارتی توسعه همه جانبه بود.


راهکارهای توسعه فرهنگی
راهکارهای متعددی با محتوای فرهنگی و میراثی و هویتی برای اجرای همزمان با توسعه عمرانی پیشنهاد شده است که عبارتند از:


1- تعبیه نمادها در فضاهای شهری
2- برگزاری جشنواره‏ها
3- تاسییس موزه‏ها
4- ایحاد خانه‏های فرهنگ محلی
5- تعیین روز و هفته فرهنگی شهر
6- همایش‏های معرفی نام‏آوران
7- مستند کردن تاریخ شهر
8- خفظ بناهای قدیمی‏ از جمله خانه‏های تاریخی
اگر بحث مطرح شده در شهر خمینی‏ شهر مد نظر قرار گیرد نتیجه این خواهد بود که از راه حل‏های مطرح شده در خمینی ‏شهر کم و بیش و با همه کاستی ها در این چند ساله بهره برده شده ‏است که نمونه‏ هایی از آنها را در گوشه و کنار شهر ‏می‏توان یافت، اما به تعبیه نمادها در فضاهای شهری کمتر توجه شده است و به همین دلیل در این مقاله به آن پرداخته ‏می‏شود 
نمادهای شهری دروازه‏هایی به سوی هویت و پیشینه شهر
انسانهای اولیه قبل از اینکه خطی ابداع شده باشد فقط با ترسیم یک شکل و یا علامت منظور خود را ‏می‏رساندند که همچنان به طور وسیع در فضاهای حقیقی و مجازی در علوم و فنون و تجارت و قوانین و مقررات به کار ‏می‏رود. بنابر این استفاده از نمادها و علائم روشی برای رساندن راحت و سریع مفاهیم و پیامها ‏می‏باشد.
این نمادها اگر درست و به جا و منطبق با تاریخ و پیشینه منطقه انتخاب و طراحی شوند به عنوان یک پیوست فرهنگی، تاریخی عمل ‏می‏کنند، درنتیجه تعبیه نمادها در فضاهای شهری یکی از روش‏های تجربه شده و مفید در پیوست فعالیت‏های عمرانی مثل احداث خیابان‏ها و میادین و پارک‏ها با تاریخ و فرهنگ یک منطقه ‏می‏باشد.
برخی از شهرهای کشور با علم به قابلیت‏های استفاده از نمادها آنچه را که ‏می‏خواسته‏اند به یک مسافر تازه وارد پیام رسانی کنند ساخته و در میادین ورودی و دیگر اماکن نصب نموده‏اند تا بگویند اینجا شهری است که فلان محصول کشاورزی یا صنایع دستی و یا صنعتی و سنتی را دارد و یا زادگاه کدام مشاهیر است و پیشینه آن چنین و چنان است
مثال های فراوانی از وجود این نمادها در شهرهای مختلف کشور ‏می‏توان عنوان کرد که به برخی از آنها پرداخته ‏می‏شود.
نمادهایی از انار در ورودی‏ها و میادین و فضای سبز شهر ساوه نام این شهر را با انار همراه ساخته است.
سبد پسته در ورودی یکی از شهر‏های نزدیک قزوین به رهگذر یادآوری ‏می‏کند در این شهر باغات پسته وجود دارد.
نمادهای از قیچی و قند شکن و چاقو در میدان ورودی شهر زنجان برخی از محصولات دست‏ساز این شهر را نشان ‏می‏دهد.
تندیس یک کوهنورد با عصا در دست و کوله‏ای بر پشت نصب شده در بلوار ورودی اهر از سمت کلیبر و ورودی منطفه ییلاقی تالش نشان از مناطق کوهستانی و کوهنوردی در این دو شهر دارد.
تندیس کاوه آهنگر و درفش کاویانی در مناطق فریدن به معنی این است که کاوه از این مناطق بوده است.
به این نکته بایستی توجه کرد که استفاده از یک نماد در یک شهر نمی‏تواند بدون ریشه در تاریخ و فرهنگ آن شهر باشد و گرنه وصله ناجوری خواهد بود که کسی آنرا نمی‏پذیرد، پس در تاریخ و پیشینه شهر و فرهنگ اکثریت مردم حرفی برای گفتن باید باشد تا نمادی از آن ساخته شود. خمینی‏ شهر به دلیل تاریخ طولانی خود، قابلیت‏ های نهفته‏ ای در خود دارد که ‏می‏توانند نمادهای متعددی در شهر را پدیدآورد، در این صورت هم ساکنان آنرا پذیرفته و هم دیگران به دلیل داشتن ریشه و مدارک نمی‏توانند به آنها خرده‏ای بگیرند. برخی از این قابلیت‏ ها عبارتند از:
1- سابقه دلیری و شجاعت و مقاومت در برابر بیگانگان، مثل مقابله با حمله محمود افغان و باور هفت برادران و دفاع مقدس.
2- سابقه کشاورزی و باغداری و پرورش میوه ‏های ممتازی چون سیبری و گلابی و دیگر میوه‏ های بو‏می‏ و مردان هیار( بیل‏زن) سخت کوش.
3- کهن‏ پیشه‏ هایی چون گیوه دوزی، نان سدهی، پوست ، زهتابی، مسگری و نخودبریزی و سابقه آن در بازار ورنوسفادران.
4- سابقه حجاری و معدنکاری و صنایع سنگ
5- سابقه صدساله نیکوکاری و تاسیس و اداره خیریه ‏های متعدد.
6- مناطق کوهستانی مانندلادر و کوهنوردی و علاقه به طبیعت.

موارد بیشتر