پنج شنبه, 10 مهر 1399 Thursday 1 October 2020 00:00


محمدعلی شاهین


روزنامه‏ نگار، پژوهشگر تاریخ محلی و نویسنده


اشاره: یکی از شاخص های مهم ارزیابی رشد فرهنگی در هر منطقه، میزان انعکاس اخبار، روزنامه خوانی و تعدد، تنوع و چاپ نشریات در آن منطقه است.
به منظور آشنایی با سابقه این شاخص‏‏ها در شهرستان، در مطلب پیش رو تاریخچه "نشر اخبار"، "خبرنگاری" و "نشریات" را از سده تا خمینی‏ شهر مورد بررسی قرار می دهیم.


تاریخچه نشراخبار:
در جستجوی اخبار مرتبط به منطقه به چند نشریه در دوران مشروطیت و دهه‏های اولیه قرن جاری مراجعه گردید. در روزنامه انجمن مقدس ملی اصفهان که از سال 1385 خورشیدی( 1324ه.ق) توسط مشروطه خواهان اصفهان منتشر می‏شد، اخباری از مشروطه خواهان سدهی انتشار یافته است. از جمله این اخبار تشکیل قشون فداییان مشروطه و پیوستن مشروطه خواهان سده به آن، رژه مشروطه خواهان سدهی در خیابان‏های اصفهان، تجمع مشروطه خواهان سدهی در چشمه منظر در حضور حاج‏آقا نورالله و شرکت اهالی سده در مراسم عزاداری شهادت تعدادی از طرفداران مشروطه در عمارت چهلستون است. در مراسم سه روزه عزاداری در چهلستون به غیر از اهالی اصفهان دسته‏هایی از اطراف اصفهان از جمله سده شرکت کردند. در این میان بزرگترین دسته عزادار از سده بوده‏ است.
در روزنامه انجمن مقدس چنین آمده است: «یک دسته از سده آمدند جلوی آنها آقای آمیرسید‏علی امام جمعه، که در حقیقت یکی از اول هواخواهان مشروطیت و فداییان وطن می‏باشند، بودند و آقای صدرالعلماء و تمام علما و سادات و مترادف آنها تقریبا هفت، هشت هزار جمعیت با طبل عزا و اول دسته فداییان مجلس بودند که هریک به نشان نقره امتیاز داشتند که سجع نشان‏ها این بود (فدایی مجلس ملی) و بعد... هر دسته نوحه و مرثیه می‏خواندند، فداییان به این ذکر مداومت داشته ما بنده خداییم، مشروطه را فداییم و تا ظهر ارکان چهل ستون از ضجه و ناله ماتمیان متزلزل بود و ظهر مجلس تعزیت را بر‏چیدند.»1
بخش ‏هایی از خبر تجمع مشروطه خواهان در چشمه منظر چنین است:
«شب یکشنبه 17 جمادی الثانی ثقه الاسلام تشریف فرمای چشمه منجر که پهلوی کوهی است یک فرسخی سده شدند روز یک شنبه دو ساعت از طلوع گذشته یک فوج سربازهای ملی خروشان از قریه فروشان... مشق کنان بطریق نظام و سرباز با طبل و علم‏های فراز وارد شدند آقای آمیرسید‏علی و آقای صدر العلما... باتفاق حاجی آقا‏سده تفنگ بر دوش مشق سربازی می‏‏نمودند.... تقریبا پانصد نفر از آنها تفنگ ها بر دوش اشتغال بمشق داشتند... قبل از ظهر فوج خوزان آمد پانصد نفر... بعد از فراغ ثقه الاسلام مشاقان و طبالان جنود الهی را انعامات کامله نمودند که در همان شب از همانجا میهمان باشند جمعیت استدعا نمودند که مرحمتی آقا خدمت آقای آمیرسیدعلی باشد و خرج انجمن سده بشود... حسب الامرآقا بنا شد ثبت فداییان را که در این قصبه هستند بردارند از روی تحقیق کتابچه نموده به مجلس دارالشورای کبری بفرستند... فضلا از فداییان سده فقط قریب ده هزار نفر میشوند.»2
اخگر اصفهان روزنامه دیگری است که حدود 15 سال اخبار و گزارش‏های متعددی از سده منتشر می کرده است. این اخبار شامل حوادث، سفر مدیران اصفهان به سده، تحولات عمرانی، راپورت‏های بلدیه و انتخابات انجمن بلدی می‏باشد. یکی از گزارش‏های این روزنامه گزارشی از سفر خبرنگاران همراه حکمران اصفهان در سال 1313 به سده است که با عنوان "سده شهر است ده نیست" چاپ شده است.

برخی اخبار جذاب که در این روزنامه از سده منتشرشده عبارتند از:
سال 1307: سفر رییس احصاییه به سده برای پیگیری سجل‏دار کردن اهالی
سال 1308: نزاع بر سر شستشوی پوست در جوی آب
سال 1310: اخبار تاسیس بلدیه، اولین انتخابات انجمن بلدیه سده، و تصویب اولین بودجه بلدیه سده
سال 1312: خبر تاسیس دفتر ازدواج و طلاق در قریه اندان، اجبار به متحد‏الشکل کردن لباس مردم
سال 1313: مشاهده و کشته شدن یک پلنگ در سده، دایر شدن اولین خط تلفن در سده
سال 1314: تصمیم به احداث خیابان در سده، برپایی جشن کلاه و نهضت بانوان
سال 1316: تاسیس دبستان 4 کلاسه دخترانه، شروع به تخریب مسیرهای خیابان‏ها
سال 1317: وقوع سیل و تخریب اماکن، درخواست وام برای تعمیر قنوات سده
سال 1318: کگلنگ زنی مریضخانه سده، توسعه میدان سده، پایان احداث راه اصفهان به نجف‏آباد (آتشگاه)، داوطلبی یک شهروند سدهی برای فن هوانوردی
سال 1320: پرکردن قنات فیروز‏شاهی، اخبارجیره بندی قند، شکر و نان
در دهه 1330 با تاسیس دفتر نمایندگی روزنامه اطلاعات در سده اخباری از شهر در این روزنامه انتشار می‏یافت. همزمان در نشریه داخلی شهرداری و "فرهنگ همایون‏شهر" اخبار و گزارشاتی از حوزه فعالیت این دو نهاد چاپ می شده ‏است.
فرهنگ همایون‏شهر گزارش‏هایی از تاسیس مدارس، ورزشگاه همایون‏شهر و مقالات میراثی از جمله در خصوص منارجنبان و مسجد جامع خوزان را به چاپ رسانده ‏است. در دهه بعد روزنامه "کیهان" هم در منطقه فعال شد و اطلاعات و کیهان اخبار ریز و درشتی از سده و همایون‏شهر منتشر کردند.
بعضی خبرهای ارسال شده در این دوران عبارتند از:
- خبر تعریض فلکه توسط جعفر کتابی و کتک خوردن وی
- خبر رسیدگی نکردن شهرداری به انضباط خیابان‏ها توسط جعفر کتابی و ایجاد مزاحمت برای وی
- خبرکلنگ زنی دانشگاه صنعتی توسط رضا شاه توسط جعفر کتابی
- خبر سر بریده در قعر چاه (این خبربه تیتر روزنامه تبدیل شد.) توسط اکبر لطفی
- خبر ماجرای بچه خوره توسط مرحوم تنهایی و دریافت جایزه 20 تومانی
- گزارش سیبری(این گزارش نصف یکی از صفحات روزنامه کیهان را به خود اختصاص داد.) توسط آقای تنهایی و دریافت جایزه پنج تومانی از روزنامه و یک قیچی باغبانی از اداره کشاورزی
- ماجرای زمین خواری در دانشگاه صنعتی که چاپ نشد ولی جایزه گرفت.
- خبر شهادت چند نفر از تظاهرات کنندگان علیه رژیم شاه در کیهان در دوران انقلاب با عنوان "همایون‏شهر ده ها شهید و زخمی داشت" در دیماه 1357
پس از پیروزی انقلاب اسلامی اخبار منطقه در نشریات نهادهای انقلاب شهر مانند سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، جهاد و بنیاد شهید منتشر می‏شد. این نشریات هم اخبار حوزه خود را پوشش می‏دادند و هم اخبار و گزارشاتی از کل شهر داشتند. مدتی بعد پس از تشکیل شورای اسلامی شهر، شهرداری خمینی‏شهر نشریه‏ای داخلی تاسیس کرد که این نشریه اخبار فعالیت‏های شهرداری را چاپ و از دیگر خبرهای شهرستان نیز اخبار و مطالبی چاپ می‏کرد. خبر افتتاح پارک بهشت، اقدامات عمرانی در منطقه لادر، تقسیم خمینی‏شهر به چهار ناحیه، نکوداشت استاد بلدی، افتتاح کتابخانه علی‏ابن ابیطالب علیه السلام و... از جمله اخباری است که در شماره‏های مختلف "شهر و شهروند" چاپ شده است.
در این سال‏ها نشریات دانشجویی و مراکز فرهنگی در حد محدود اخباری از شهر منتشر می‏کردند.
از اواخر دهه 1380 تا کنون به دلیل ظهور دوهفته نامه ها، هفته نامه‏ها و تارنماها اخبار شهر تقریبا پوشش داده شده که تحولی در این دهه هم به لحاظ انتشار اخبار و هم به لحاظ ورود جوانان به عرضه خبررسانی محسوب می‏شود.
2- تاریخچه خبرنگاری
در جستجوی اهالی منطقه که به هر شکل در کار مطبوعاتی دخیل بوده و روزنامه‏نگاری و خبرنگاری می‏کرده‏اند به افرادی چند برمی خوریم. در روزنامه "اخگر" چندین گزارش و مقاله از فردی با نام اختصاری "م.ح. فروشانی سدهی" وجود دارد.
این روزنامه نگار مطالب میراثی، اجتماعی و فرهنگی از جمله "کاشی‏های اصفهان را به کجا می‏برند؟" و "ضرورت‏های تاسیس بانک ملی در اصفهان" را در این روزنامه چاپ کرده است.
دومین نفر خانم "دکتر طیبه میردامادی" است که در فاصله سال‏های 1300 تا 1312 مقالاتی در مجله "عالم نسوان" انتشار می‏داده‏ است.
درهمین دوران دکتر "سیدمحمد میردامادی" از اهالی سده در استان خراسان دست به چاپ بولتن علمی و روزنامه می زده است.
در این بررسی ها در دهه 1330 به نام "جعفر نوروزی" برمی خوریم. جعفر نوروزی معروف به جعفر کتابی خبرنگار روزنامه اطلاعات در سده بوده است. وی پای این روزنامه سراسری را به شهر باز و دفترآ‏ن را دایر و خود خبرنگار و عکاسی آن می شود. وی 13 سال به کار خود ادامه می‏دهد. از سال 1344 اکبر لطفی از اولین عکاسان شهر جای جعفر کتابی را می‏گیرد. در همین سال‏ها نمایندگی روزنامه کیهان در اختیار حاج حسن صرا‏می بوده و عباسعلی کوشکی خبرنگار آن بوده‏ است. سپس مرحوم تنهایی نمایندگی این روزنامه را در ابتدای خیابان امام جنوبی فعلی فعال می‏کند و خود خبرنگاری آن را به عهده می‏گیرد.
در دوران دفاع مقدس به نام چند نفر از رزمندگان خمینی‏شهری برمی‏خوریم که همزمان با حضور در نبرد، اخبار و گزارش‏هایی نیز از جبهه‏ها ارسال می‏کردند.
شهید محسن کیانی خوزانی و شهید عبدالرسول شعیبی از جمله این افراد بودند.
محسن کیانی در 12 فروردین 1341 متولد و
28 مهر 1362 به شهادت رسید.
عبدالرسول شعیبی در سال ۱۳۳۴ دیده به جهان گشود و در ... به شهادت رسید
در ماهنامه شهر و شهروند که از سال 1380 تا اواخر 1385 منتشر می شد، اسامی افرادی چون عبدالعلی صادقی، مریم موسوی زاده و نیکدل به چشم می‏خورد.
با ظهور "فرصت"، "صبح اندیشه" و چند نشریه دیگر که گاه و بیگاه منتشر می‏شد، چهره‏های جدیدی پا به عرصه خبرنگاری و روزنامه‏نگاری گذاشتند که فعالیت بعضی مقطعی و برخی همچنان ادامه دارد.
از آنجا که تعداد این افراد زیاد است نام بردن تک تک آنها در این مقال امکان پذیر نیست. در اینجا لازم است یادی از مرحوم محمد پاکروان یکی از قربانیان کرونا بشود.
محمد پاکروان از فعالان عرصه ورزش و رسانه و رییس سابق روابط عمومی اداره کل ورزش و جوانان استان اصفهان در واپسین روزهای تیرماه به دیار باقی شتافت. او از چهر‌های شناخته شده ورزش و رسانه استان و کشور بود که گزارش‌های خوبی در رشته بسکتبال از این پیشکسوت ورزش در ذهن‌ها ماندگار شده است. مرحوم پاکروان در جوار امامزاده سید محمد و در کنار پدر مرحومش به خاک سپرده شد.
ظهور نشریات و خبرنگاران تازه نفس سبب شد تا در مرداد سال 1389 اولین نکوداشت خبرنگاران شهر و تجلیل از پیشکسوتان برگزار شود.3


3- تاریخچه نشریات
به گفته اکبر آذربایجانی از پژوهشگران تاریخ شهر، عبدالخالق سدهی یکی از فعالان دوران مشروطیت، تصمیم به چاپ نشریه در سده گرفت. نام این نشریه "سروش حُریّت" بود که با صوراسرافیل، هم مکان و هم زمان چاپ می‏شد.
سید علی طاهری سدهی (شیوا) شاعر و ادیب، متولد 1280 خورشیدی در محله ورنوسفادران از جمله افرادی بوده که اقداماتی برای اخذ مجوز نشریه انجام داده اما موفق نشده است.
یک خانمِ سده ای به نام دکتر طیبه میردامادی خوزانی نیز در سال1312 و در تهران همراه همفکرانش اقدام به چاپ نشریه "عالم نسوان" می نماید.
در دهه 1330 شهرداری نشریه‏ای با نام "شهرداری همایون‏شهر" منتشر می‏کرد. در همین ایام، اداره آموزش و پرورش که آن زمان اداره فرهنگ نام داشت، سالنامه‏ای تحت عنوان "فرهنگ همایون شهر" به چاپ می‏رساند. فرهنگ همایون شهر، نشریه وزینی بود که مقالاتی قوی و پر مغز را انتشار می‏داد. در این نشریه اخبار بسیاری از تغییر و تحولات آن زمان درج شده است. بعد از پیروزی انقلاب و با تشکیل سپاه پاسداران در مرداد 1358 نشریه "پیام انقلاب" با مسئولیت روابط عمومی سپاه و همکاری شهیدان مصطفی اشرفی، محسن کیانی و مرتضی شاهین با محتوای خبری و گزارشی از معضلات و مشکلات شهر و مسائل انقلابی همراه با مقالاتی با محوریت مسائل روز از جمله امپریالیسم منتشر و در سراسر شهر‏ستان پخش می‏شد.
"پیام" نام خبرنامه‏ای بود که کمیته فرهنگی جهاد سازندگی خمینی‏شهر آن را منتشر می‏نمود. این خبرنامه مقالات و اخباری در خصوص شهر منتشر می‏کرد.
مدتی بعد "شاهد" توسط بنیاد شهید در خمینی‏شهر چاپ و توزیع می‏شد.
در سال‏های بعد شهرداری گاهی اقدام به انتشار نشریات داخلی از جمله "ارمغان شورا" ‏کرد. یکی از مهترین این نشریات، "شهر و شهروند" است که زیر نظر شورای سردبیری منتشر می‏شد. این نشریه در زمان شهرداری آقایان عابدی و کمالی به انتشار اخبار و فعالیت‏های عمرانی شهر، اخبار، مقالات و گزارش‏هایی از معضلات و مشکلات شهر، فعالیت‏های دیگر نهادها و پیشینه و تاریخ شهر می‏پرداخت. اخبار این نشریه از نظر ثبت رخدادهای آن دوران برای ماندگاری در تاریخ شهر ارزشمند است.
گاهنامه "چاچب" نشریه‏ای بومی بود که در بهار و تابستان 1382 با سردبیری محمد‏علی حاج‏هاشمی و با رویکرد اجتماعی، فرهنگی و هنری به مسائل بومی و معرفی شهرستان از جمله پیشینه تاریخی شهر، گویش ولاتی، معرفی باشگاه‏های ورزشی و کانون های شهرستان، اخبار شهر، مصاحبه با برخی از مشاهیر و شاعران شهر، استعدادها و افتخاراتش می‏پرداخت و با اینکه عموم از آن استقبال کردند سه شماره بیشتر چاپ نشد.
در این سال‏ها خبرنامه‏های داخلی ادارات مانند شهرداری، فرمانداری، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی و نشریات درچه، کوشک، اصغرآباد و جوی‏آباد قدیم و گاهنامه‏های محلی و دانشجویی مانند طلوع، عصر‏نو، بولتن داخلی کنگره شعر میلاد آفتاب، کم و بیش انتشار می‏یافت.
در مهر 1387 گروهی از جوانان خمینی‏ شهر به درخواست شهرداری دو هفته نامه‏ای به نام "حضور" در خمینی ‏شهر منتشر کردند ولی به دلایل قانونی به شماره سوم نرسید. در خرداد 1388 همان گروه با کسب مجوز و تغییر نام "حضور" به "فرصت"، انتشار نشریه را از سر گرفتند و به این ترتیب اولین دوهفته نامه شهرستان متولد شد.
صاحب امتیاز این نشریه؛ شهرداری خمینی‏ شهر و مدیر مسئولش شهید حسین غفوری بود.
تا کنون 245 شماره از این نشریه همراه تعداد زیادی ویژه نامه چاپ شده است.
در سال‏های بعد چندین نشریه از جمله صبح سده، کهندژ و رخصت منتشر شدند. در بین آنها صبح سده به صبح اندیشه تغییر نام داد و از دوهفته‏نامه به هفته ‏نامه تبدیل و همچنان منتشر می‏شود. صاحب امتیاز و مدیر مسئول این هفته نامه فرهنگی، خبری، اجتماعی و ادبی را خانم منیره سلطان‏پور برعهده دارد که ظرف هشت سال 284 شماره از آن منتشر شده است.
بیرون از شهرستان فعالان حوزه مطبوعات این دیار نشریات خبری و فرهنگی و علمی را منتشر کرده و می‏کنند که از جمله آنها می توان به دکتر فضل‏اله صلواتی، مجید زهتاب، دکتر نعمت‏اله صفری، دکتر رحمان خوش اخلاق اشاره کرد.
هم اکنون تابلوهای گویای پیشینه نشریات شهر در موزه اسناد خمینی‏ شهر در معرض دید بازدید کنندگان و پژوهشگران قرار دارد.


منابع:
1- روزنامه انجمن مقدس شماره 25، ص 4.
2- روزنامه انجمن مقدس ملی اصفهان سال اول، شماره 31 ، ص 8.
3- شاهین، محمدعلی، هزارسال خمینی‏شهر، اصفهان، گفتمان اندیشه، 1396، صفحات 202 و 366.

موارد بیشتر