پنج شنبه, 06 آذر 1399 Thursday 26 November 2020 00:00

مروری برتاریخچه راه‏های کسب درآمد
ازتشکیل بلدیه سده تا پیروزی انقلاب اسلامی
محمدعلی شاهین
روزنامه‏ نگار، پژوهشگر تاریخ محلی و نویسنده
با تاسیس بلدیه‏ ها در شهرهای مختلف کشور بزرگترین چالش پیش روی این نهاد نوپا راه‏ های کسب درآمد بوده است. به مرور انجمن ‏های بلدی شهرهای مختلف راه‏ های کسب درآمد را شناسایی و آنها را برای تصویب به هیات وزیران می‏فرستاده‏اند. درهمین راستا تصویب‌نامه‌های هیات وزرا در خصوص عوارض بلدی شهرهای مختلف ‏در سالهای ‏‫۱۳۰۹ـ۱۳۱۰ نشان می دهد‏ اخذ عوارض از خانه‌های مسکونی٬ محصولات فخاری٬ تریاک٬ گاراژها٬ دکان‌ها٬ رستوران‌ها٬ عایدات سینماها٬ ماشین‌ها و واگذاری حق انحصاری قبان‌داری به بلدیه‌ها به تصویب رسیده است.‬
‏ در منطقه اصفهان بلدیه در شهرهای اصفهان،‏ شهرضا، نجف‌آباد و دهکرد در در نخستین دهه از قرن 14 شمسی دایر بوده است. اخبار روزنامه‏های سال 1309 نشان می‏دهد در انجمن بلدیه اصفهان بر مسکرات، و سینما و تياترهای مضحک. عوارض بسته شده و شهروندان مکلف به گرفتن مجوز از بلدیه برای ساخت و ساز می‏شوند، در همین ایام خانه‏ های اصفهان شامل پرداخت عوارض می‏گردند.
اما اخذ عوارض از مشاغل و اماکن مختلف اغلب اوقات با اعتراض روبرو می شده و عده‏ای به دنبال معاف کردن خود از پرداخت عوارض بوده ‏اند. مقاله پیش رو مروری بر راه ‏های کسب درآمد توسط بلدیه و شهرداری از سده به خمینی شهر از بدو تاسیس تا پیروزی انقلاب اسلامی می‏پردازد.
اولین سال تصویب بودجه و شروع به اخذ عوارض
سال 1311 اولین سالی است که بلدیه سده دارای بودجه مصوب می‏شود و این بودجه باید عمدتا از طریق عوارض تامین شود. اسناد و اخبار نشان می‏دهند بلدیه در همین سال از قپانداری در ورنوسفادران و فروشان عایدی داشته است. عوارص قپانداری عوارصی بوده است که از اجناس وارداتی و یا صادراتی به شهر هنگام قپان کردن اخذ می‏شده است، البته کالاهای مشمول این قانون در مقاطع مختلف فرق می‏کرده است. مثلا در سال 1310 توسط بلدیه اصفهان دریافت عوارض قپانی از صادرات مانند پوست، کتیرا، اجناس دخانیه لغو و دریافت آن ازگندم ورودی به اصفهان قانونی می‏گردد. سندی از سال 1313 در کتاب از زبان اسناد جلد یک وجود دارد. که نشان میدهد مبلغ 9 ریال در سال 1313 از فردی به نام حاج میرزامحمد مهدی تاجر از محله فروشان توسط اداره مالیه اصفهان سرویس عایدات بلدی دریافت شده است. اسناد متعدد‏‏ از سال‏‫ ۱۳۱۵ تا ‬‏‫۱۳۲۵ نشان می‏دهد به کوره‌های آجر‏پزی٬ سقط فروشان و قپانداران سده عوارض تعلق می‏گرفته است.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
عوارض نواقلی
منظور از عوارض نواقلی عوارض ورود و خروج چهار، گاری، دوچرخه، ماشین و مسافر می‏باشد. البته این نوع عوارض پیش از تاسیس بلدیه در دورانی که شهر دروازه داشته در محل این دروازه‏ها نیز اخذ می‏شده که به آن باج گفته می‏شده است. سندی از سال‏های۱۳۱۳ و ‬‏‫۱۳۱۴ در مرکز اسناد اصفهان نشان می‏دهد برای ساخت پست‌های عوارضی سده اعتبار در نظرگرفته شده است. بر اساس گفته‏های راویان در کتاب‏های راویان ماربین تا اوایل دهه 1340 چندین نواقلی و یا عوارضی توسط شهرداری در مسیرهای ورودی و خروحی شهر وجود داشته است. یکی از آنها درشمال شهر در انتهای محله ورنوسفادران، ورودی خیابان ورنوسفادران یعنی ابتدای خیابان امام شمالی فعلی از سمت میدان آزادی واقع بوده است. دیگری در خیابان امیرکبیرفعلی(جاده آتشگاه) حدود هرستان معروف به ایستگاه شیرخدا دایر بوده است که در مقطعی از هر اتومبیل یک ریال عوارض دریافت می‏کرده است.‬
جالب اینکه در سال 1332 برسر دریافت عوارض دوچرخه‌های سواری‏ بین شهرداری سده و اصفهان اختلاف بروز می‏کند.
‏سند جالب دیگر در این زمینه درخواست اختصاص مبلغی از عوارض گذرنامه‌ها برای نگهداری اطفال یتیم از سوی شهرداری سده.است.
در سال ‏‫۱۳42‬‬ از طرف وزارت کشور دریافت عوارض دروازه‏ای توسط شهرداری‌ها لغو می‏شود.‬
عوارض وسایل نقلیه
نوع دیگر عوارض شهرداری‏ها کسب عوارض از عرابه‌های اسبی، خودروها و دوچرخه‏ها بوده‏است که البته امروزه قانونمند شده و هنوزهم تحت عنوان عوارض سالانه خود رو اخذ می‏شود. اسنادی از سالهای ‏‫۱۳۲۴،‏‫ ۱۳۲۵ و ۱۳32 دریافت این نوع عوارض رانشان می‏دهند. سندی با عنوان « اخذ عوارض از اتومبیل‌های سواری منطقه سده.» از سال‏‫ ۱۳۲۵ در مرکز اسناد اصفهان موجود است.‬‬‬
دریافت عوارض از کشتارگاه ‏ها
‏تاریخچه تاسیس کشتارگاه توسط شهرداری سده وکسب درآمد از آن تاریخچه طولانی به درازای عمر شهرداری در منطقه دارد براساس اسناد وگفته‏های شفاهی هرگاه شهرداری کشتارگاهی را سر و سامان می‏داد سعی به دریافت عوارض ازآن می‏کرد.
دریافت عوارض از مستغلات
یکی دیگر از منابع درآمدی شهرداری‏ها اخذ عوارض از نقل و انتقال و معاملات مستغلات است که تا کنون ادامه دارد. براساس سندی در مرکز اسناد اصفهان‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ مربوط به سال ۱۳۳5، دفاتر اسناد رسمی به نظارت بر پرداخت عوارض شهرداری مستغلات قبل از ثبت آن مکلف می‏شوند.
اطلاعیه شهرداری همایونشهر پس از پیروزی انقلاب
سندی در موزه اسناد شهرستان خمینی‏شهر نگه‏داری می‏شود که توسط شهردار وقت صدر میرزایی خطاب به مردم شهر صادر شده و از مردم خواسته است با پرداخت معوقات خود چرخ شهرداری را برای ادامه خدمات به کار بیندازند.وی این اطلاعیه را با عنوان شهردار سده امضاء کرده ولی در متن مردم شهر را مردم خمینی‏ شهر خطاب کرده است.
پس از انقلاب به خصوص با تشکیل شوراها مثلا در اولین دور شوراها تلاش‏هایی برای یافتن راه‏های درآمدی جدید از جمله احداث بزرگترین شهربازی خاورمیانه درشمال شهر، احداث نمایشگاه سنگ در شهر و تاسیس کارخانه کمپوس و جذب سرمایه‏داران برای طرح‏های عمرانی صورت گرفت که بررسی تاریخچه آنها فرصت دیگری را می‏طلبد.
منابع:
کتاب از زبان اسناد جلد اول از مهربین تا تشکیل شهرستان خمینی ‏شهر، محمدعلی شاهین
راویان ماربین جلدهای دوم و سوم، محمدعلی شاهین
اسناد موزه اسناد شهرستان خمینی‏ شهر
شماره‏های مختلف روزنامه اخگر اصفهان

موارد بیشتر